|

درباره نمایشگاه «تهران، حقیقی یا مجازی» در گالری آران

مجاز پرده از حقیقت کنار زده است

حسین گنجی: مسعود کوثری، دانشـیار ارتباطات دانشگاه تهران، در گفت‌وگویی با «شرق» می‌گوید: مرزبنـدی بین فضـای واقعی و مجـازی دیگر وجود نـدارد؛ البته نه اینکـه بگوییم هرچـه در فضای مجازی اسـت، واقعی اسـت یا هرچه در فضای واقعی اسـت، مجازی اسـت بلکه نحـوه ارتباط و لینکی که بین آنهـا به وجود آمده، از آنها یک فضای یکپارچه ساخته است. او به‌درستی خبر از اتفاقی می‌دهد که گویی دیگر پشت ‌سر ما قرار دارد. این مسئله به‌خصوص در هنر به‌خوبی خود را نشان می‌دهد و هویداست. یعنی جایی که هنر به آن داخل شود دیگر بازگشتی نیست. هنر به دلیل همراه‌داشتن آیتم‌های زیبایی و ماندگاری و چشم‌نوازی همواره یا در خاطره تصویری جمعی می‌ماند یا اینکه می‌آید تا اتفاقی را، روزها و روزگارانی را برای همیشه برای ما مانا و زنده نگاه دارد. این ماجرا زمانی بسیط‌تر می‌شود که پا از دنیای واقعی فرا‌تر می‌گذارد و طعم شیرین «شیر» و «لایک» به خود می‌گیرد. آنگاه دیگر نمی‌توانی جلوی نشر را بگیری، همان‌طورکه دیگر نمی‌توانی ممیزی قرار دهی و نمی‌توانی جلوی دیده‌شدن و یادآوری آن اتفاق یا آن زیبایی یا آن زشتی که اکنون به شکل هنرمندانه و زیبا به نمایش عموم درآمده، بگیری. اتفاقات همواره و به شکل سحرآمیزی وابسته به مکان و زمان هستند. یعنی در مکانی خاص و زمانی خاص اتفاقی افتاده که یا برای زمان‌های بعد و در ذهن انسان به صورت زنده مدام در حال نمایش است یا اینکه برای همیشه مرده است. خوشبخت اتفاقاتی است که هنرمندان به‌نحوی از انحا به سراغشان رفته‌اند و یاد و خاطره آن را زنده کرده‌اند. یا خطی در جهت تبیین و تعریف و توضیح آن برداشته‌اند. این می‌تواند له یا علیه آن ماجرا باشد. شهر تهران با حافظه 200 ساله در پایتخت‌گزینی و با ‌هزاران رویداد تاریخی و فرهنگی و اجتماعی یکی از مهم‌ترین بسترهایی است که فضای مجازی حقیقت آن را بهتر نمایش داده است و به‌خصوص در این سال‌ها توانسته حقیقت این شهر را بهتر و بیشتر از هر دوره تاریخی برملا کند. این روزها این دست نامرئی آدام اسمیت‌وار از گالری آران بیرون آمده است و پروژه شش سال معطل‌مانده را به نمایش عمومی گذاشته است. آثاری که هرکدام از منظر خود بخشی و تکه‌ای از این شهر ‌هزاران قصه و اتفاق و روایت و خرده‌ماجرا را به نمایش گذاشته است. چه آنجا که از گودال و درپوش فاضلاب‌های شهری در خیابان‌ها تصویر و ماکتی به نمایش در آمده است، چه آنجایی که عکاس (زروان روح‌بخشان) چهره‌های مشغول و درحال گذر مردمان را در سطح شهر در زمانه کنونی به نمایش گذاشته است. دروغ نیست اگر بگویم همان دو عکس ساده دادبه بصیر یا نقاشی‌های بهرنگ صمدزادگان یا کارهای ساده و شاعرانه امیر موسوی یا کارهای روایت ازدحام و اجتماع تهرانِ کامیار کفایی یا نگاه بیرونی میریام کویل یا خرده‌روایت‌های تاریخی و ابری اساره عکاشه یا آثار حجمی و چوبی یاشار آذر امدادیان یا تایپوگرافی‌های شکارشده فرهاد فزونی ‌هزار ماجرای روایی و تاریخی و اجتماعی و سیاسی و فرهنگی پشت خود نهان دارند و هرکدام پرده از یک ماجرای واقعی و روزمره تهران امروز کنار می‌زنند. تهران امروز دیگر پا را از واقعیت فرا‌تر گذاشته است و خود و اتفاقات خود و ماجراهای خود را به دنیای مجازی نیز کشانده است؛ آنجا که شاید در هنر تنها سورئالیسم می‌توانست نفوذ کند و روایت‌گرش باشد. این شهر همان‌طور که شاعرانی داشته است که لب از گفتن در آن بسته‌اند، مردمان عادی داشته است و همان‌طور که در نقاشی‌های رومیصا سکاکی که از منظر درونی خانواده روایت می‌کند، یا در عکس‌های دادبه بصیر یا در کارهای بهرنگ صمدزادگان می‌توان دید، لب به گفتن نتوانستند باز کنند. مردمان بسیاری که زیبایی، زشتی، اندوه و شادی را دیدند و بی‌آنکه بتوانند لب باز کنند، یا در فضای دیگر برای همیشه تاریخ چیزی بنویسند یا ثبت کنند، از دنیا رفتند. اکنون فضای مجازی آنچنان به روزمره نزدیک شده و آن‌قدر خود را به حال کشانده است و چنان روایت‌گری تاریخ را بر دوش می‌کشد که دیگر نمی‌توان به آن فضای مجازی گفت و به سادگی از کنارش گذشت. از آثار به نمایش درآمده رضا قاسم‌لو تا کارهای کهنگی‌زده و پرقصه ناصر بخشی به‌خوبی می‌توان روایت‌های چندگانه را به گوش دل نشست و شنید. جایی که هرکدام از هنرمندان بخشی از تهران را دست‌مایه کار خود قرار داده‌اند و دوره، حالت و شکلی را و تاریخ و زمان و ظرفی را به نمایش گذاشته‌اند و جالب آنکه در این میان روایت که تغییر می‌کند سبک نیز تغییر می‌کند. نمایشگاه «تهران، حقیقی یا مجازی» به‌خوبی توانسته پرده از رازآلودگی تهران بردارد و این شهر را آن‌طور که هست و نه آن‌طور که ما باور داریم یا می‌پسندیم به مخاطب نشان دهد و به خوبی با یاد هنرمند و شاعری برگزار شده است که نامش و شعرش با این شهر به نوعی گره خورده بود. سپانلو از وقتی در تهران بود خود یک روایت‌گر نامحسوس این شهر درون‌پرده بود. اکنون هنرمندان سعی دارند پرده از مجاز کنار زده و حقیقت این شهر و مردمان و روایت‌های نگفته و در گلو مانده را، آنجا که گلوی شاعر یاری نکرد یا شاعر خودسانسوری کرد و لب گزید، نشان دهند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.