در «سرزمین زیتون» تروریسم بنیادگرا جایگاهی ندارد
اردشیر زارعیقنواتی: لبنان بهعنوان کشوری که تجربه جنگهای داخلی و فاجعه فروپاشی حکومت ملی را برای دو دهه در کارنامه تاریخی خود دارد، بیش از هر کشور عربی دیگر در خاورمیانه بلازده امروز، محتاطانه از این تجربه تلخ دوری میکند. هرچند برای پایانبخشیدن به مناقشه و جنگ داخلی لبنان رهبران سیاسی- مذهبی این کشور به کمک میانجیگران خارجی فراتر از «دموکراسی مألوف» بهنوعی از حکومت شراکتی و تقسیم قدرت براساس تکثر قومی- مذهبی گردن گذاشتند، ولی به دلیل تحولاتی که امروز در منطقه میگذرد، شاید این «پذیرش مصلحت» چندان هم به دور از منطق سیاسی نبوده است. در دو دهه گذشته که جنگهای داخلی لبنان با توافق جناحهای داخلی و حامیان خارجی پایان یافت تا به امروز با تمام اخلالگریها و تصادماتی که در مقاطع مختلف پیش آمده است، اعم بازیگران سیاسی این کشور سعی کردهاند از خطوط قرمز ملی و بنیان توافقات صلح عبور نکنند. تا قبل از خیزشهای موسوم به «بهارعربی» که با مدیریت مداخلهگران خارجی و نقش منفی دوگانه گروه اخوانی - بازماندگان نظامهای پیشینی به «خزان» تبدیل شد، در لبنان جنگهای داخلی برخاسته از ترور «رفیق حریری» نخستوزیر اسبق این کشور، بزرگترین بحرانی بود که دولت -ملت لبنان را به مرز منازعات قومی- مذهبی کشاند. این بحران با دوراندیشی رهبران ملی و جناحهای سیاسی این کشور، تا حدود زیادی مهار شد و تا حدودی با بریدن بند ناف امنیت لبنان از سوریه که نیروهای حافظ صلح آن براساس قرارداد «طائف» در این کشور مستقر بوده و بعد از ترور حریری به دلیل اعتراضات سنیها و بخشی از مسیحیان مارونی که انگشت اتهام را به سمت اداره ضداطلاعات ارتش دمشق نشانه رفته بودند، مجبور به خروج از لبنان شدند، مهار شد. تحولات لبنان و سوریه به لحاظ تاریخی هیچگاه از هم جدا نبوده است و تحولات در هر کدام از این دو کشور همسایه تأثیر مستقیمی بر وضعیت دیگری خواهد گذاشت. به همین دلیل، از سال 2011 میلادی که بحران سوریه از اعتراضات پراکنده دموکراسیخواهانه به سمت جنگهای داخلی و منازعات فرقهای جهتگیری کرد، بیم سرایت آن به لبنان بیش از هر کشور دیگری در منطقه عربی و همسایه، میرفت. روز شنبه 15 آگوست نیروهای امنیتی لبنان روحانی سلفی شیخ «احمد الاسیر» در فرودگاه بیروت زمانی که با قیافه مبدل و پاسپورت جعلی قصد خروج از کشور به مقصد مصر را داشت، دستگیر کردند. دستگیری الاسیر بعد از چند ماه کار اطلاعاتی و تعقیب امنیتی انجام شد و بالاخره این رهبر سلفی و حامی گروههای تروریستی لبنانی- سوری که قبلا بههمراه 54 نفر از همدستان خود با حکم قضائی به اعدام محکوم شده بود، به دام افتاد. نام الاسیر به وقایع خشونتبار شهر «صیدا» گره خورده است که در سال 2012 با به راهانداختن یک تحصن درازمدت در مخالفت با دولت «بشار اسد» و سازماندهی سنیهای تندرو لبنانی برای دخالت در مناقشات سوریه خود را به تیتر خبرها تبدیل کرد. دولت لبنان طبق معاهده طائف و سیاست اجتناب از ورود به درگیریهای نظامی تا زمانی که تحرکات شیخ در چارچوب تحصن بود، هیچ اقدامی برای سرکوب وی و حامیان سلفی او انجام نداد. اما الاسیر که اعتراضات مسالمتآمیز در صفحه شطرنج سیاسی لبنان را برای اهداف خرابکارانه خود راضیکننده نمیپنداشت، در ژانویه 2012 با عبور از تمامی خطوط قرمز جامعه چندپارچه لبنان، وارد فاز جنگهای مسلحانه و مقابله با ارتش ملی این کشور شد. وی که مسجد «بلال بنرباح» در شهر صیدا را تبدیل به دژ و ستاد نظامی کرده بود، علنا با درخواست دولت لبنان برای خلع سلاح مخالفت کرده و جنگی خونین با نیروهای ارتش به راه انداخت که گفته میشود حدود 18 سرباز لبنانی در این درگیریها جان خود را از دست دادند. بعد از شکست نیروهای شبهنظامی و تروریست حامی الاسیر در این درگیریها که منجر به فرار و اختفای وی شد و عکسالعمل بهشدت محکومکننده جامعه چندپارچه لبنان از اقدامات شیخ، خطری که میرفت تا ثبات و امنیت این کشور را در معرض تهدیدات واقعی و بازگشت به دوران جنگهای داخلی قرار دهد، تا حدود زیادی مهار شد که تا به امروز با وجود همه اختلافاتی که بین جناحهای سیاسی این کشور درباره بحران سوریه و مناقشات منطقه وجود دارد، این اتحاد شکننده همچنان حفظ شده است. هرچند در مقطعی اقدامات الاسیر برای بعضی از جناحهای سیاسی مخالف «حزبالله» در لبنان از جذابیت برخوردار بود، اما بعد از فروغلتیدن کشورهای همسایه در منازعات فرقهای و گسترش چشمگیر بیثباتی در منطقه مانند یک حباب ترکید و فقط شیخ ماند و چند همراه که هر یک پناهگاهی برای اختفای خود میجستند. دستگیری الاسیر در شرایطی اتفاق افتاده است که بعضی از گروههای تروریستی فرقهگرای سوری مانند «جبهه النصره» و «داعش» در مناطق مرزی بین دو کشور و بعضا در درون خاک لبنان بهویژه در شهر سنینشین «عرسال» بهشدت تلاش کردند تا دامنه جنگ را به خاک این کشور بکشانند. همراهی و حتی همدردی نکردن تمام جناحهای سیاسی لبنانی با این تعرضات و همسویی تمام این جریانات با تمام تفاوتها و اختلافات خود نسبت به این خطر، تا حدودی در این سالها توانسته است ثبات و امنیت لبنان را بیمه کند. حتی با گمانهزنیهایی که نسبت به ارتباط الاسیر با «سعد حریری»، رهبر موروثی سنیهای لبنان، وجود دارد، با توجه به مواضع رهبران میانهروتر این جریان ازجمله «فواد سنیوره» و بهویژه اقداماتی که گروههای تروریست سوری برای قتل و حذف اقلیت مسیحی این کشور انجام دادهاند و تأثیر منفی بزرگی بر جامعه مسیحی لبنان و همپیمانان مارونی جناح حریری گذاشته است، بنیادگرایی تروریستی و امثال الاسیر در این جامعه بهشدت منزوی شدهاند. از طرف دیگر هنوز در جامعه لبنانی نقش ارتش بهعنوان اصلیترین رکن ملی در این کشور، بیبدیل است و الاسیر همان زمانی که در مقابل ارتش قرار گرفت، حکم مرگ سیاسی و محکومیت سنگین جزائی خود را صادر کرد. شیخ مطرود در زمانی گرفتار عقوبت و مجازات میشود که هیچ صدای قابلتوجهی برای همدردی با وی در لبنان بلند نخواهد شد و این جدا از اینکه شکستی بزرگ برای اهداف تروریستهای حاضر در سوریه برای کشاندن بحران به خاک لبنان خواهد بود، میتواند بیمهنامه ثبات و امنیت لبنان در این جهان و خاورمیانه پرآشوب هم تلقی شود و با محاکمه و مجازات الاسیر در چارچوب اطلاعات تازهای که کسب شده است، دست ماجراجویان سلفی لبنانی را برای همیشه ببندد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.