انحراف صدمتری نصفالنهار مبدأ
خطا در تعیین صفر
نیلوفر زمانی
دانشمندان اعلام کردهاند که در تعیین نصفالنهار مبدأ واقع در گرینویچ لندن اشتباهی روی داده است. بهتازگی جیپیاسها مشخص کردهاند این محور 102متر به طرف شرق متمایل است. نصفالنهار، خط یا نیمدایره فرضی است که از قطب شمال و جنوب میگذرد و طول جغرافیایی هر نقطه در زمین را با توجه به یک نصفالنهار قراردادی (که بهعنوان مبدأ مشخص شده است)، تعیین میکند.
این نصفالنهار قراردادی، نصفالنهار مبدأ نام دارد. به بیان دیگر همه نصفالنهارها با هم برابر و یکسان هستند و هیچکدام بر دیگری برتری ندارد. از آنجا که هیچکدام از این نصفالنهارها در طبیعت نسبت به دیگری برتری ندارد، باید یکی از آنها را بهعنوان نصفالنهار مبدأ برگزید و بقیه را بر مبنای آن نامگذاری کرد. دانشمندان پس از رایزنی با یکدیگر، نصفالنهاری را که از رصدخانه سلطنتی گرینویچ در محله گرینویچ لندن میگذرد، بهعنوان نصفالنهار مبدأ انتخاب کردند. نصفالنهار مبدأ که محققان آن را در سال1884 در محله گرینویچ لندن معین کردند، خطی فرضی است که از قطب شمال به قطب جنوب کشیده میشود و بهعنوان نقطه مبدأ در جهتیابی کره زمین به شمار میرود. نصفالنهار مبدأ، شرق و غرب را از هم جدا میکند و مبنای اندازهگیری زمان محسوب میشود. تمام مناطق زمانی، براساس نقطه صفر طول جغرافیایی بنیان گذاشته شدهاند. اما به تازگی و با استفاده از جیپیاسها مشخص شده است که نصفالنهار گرینویچ 102متر به سمت شرق متمایل است و روی نقطه صفر قرار ندارد. «سازمان ملی اطلاعات مکانی» دلیل این اشتباه را تأثیر تودههای درون هسته زمین روی روشهای اندازهگیری قدیمی بیان کرده است. گفتنی است در قرن نوزدهم طول جغرافیایی را از روی موقعیت ستارگان مشخص میکردند. در آن زمان محققان بهدنبال خطهای افقیای روی زمین بودند تا براساس آن مرکز زمین را معین کنند. بدین منظور از جیوه استفاده میکردند. ولی امروزه جیپیاسها نشان میدهند که نتایج این روش چندان هم دقیق نبوده است؛ زیرا توده سنگهای چگال هسته زمین، جیوه را جذب و از خط افقی منحرف میکردند. شدت نیروی جاذبه سیاره زمین با توجه به جنس و ساختارهای زیرزمینی هر بخش، متغیر است، در نتیجه طول جغرافیایی که در قرن نوزدهم مشخص شده است، چندان دقیق نیست و از اینرو نمیتواند مبنای درستی برای تقسیمبندی یکسان کره زمین باشد. برخلاف روشهای گذشته، جاذبه زمین تأثیری بر اندازهگیریهای مبتنی بر جیپیاس ندارد. جیپیاسها خود را با ماهوارهها هماهنگ میکنند. این ماهوارهها بهطور پیوسته موقعیت و زمان خود را ارسال میکنند. تعداد زیادی از ماهوارههای جیپیاس در فضا مستقر هستند، اما برای تعیین موقعیت یک مکان مشخص در کره زمین، دریافت سیگنالهای سه جیپیاس ماهوارهای در یک زمان معلوم کافی است تا نتیجه به دقت مشخص شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.