|

معماری آینده و فرم‌زایی

آرش بصیرت

به‌جد می‌توان گفت که تحقق صنعتی‌شدن، تجسد مدرنیته صنعتی و البته سوگیری انتقادی نسبت به پی‌آیندهای آن، آغازی است بر ساخت کشتارگاهی توسط متفکران برای وضعیت‌ها و مفاهیم و پدیده‌های عینی و انضمامی؛ نزدیک به دو دهه پس از آنکه زیگفیرید گیدیون معماری ابتدای قرن بیستم را «چیزی که پیش از این وجود نداشته» توصیف می‌کند، چهار دهه پس از آنکه لوکوربوزیه در کتاب به سوی یک معماری، متأثر از همان فضای توصیف‌شده توسط گیدیون فرم‌های گذشته را طرد می‌کند و سبک را «دروغ» می‌انگارد، سه دهه پس از انتشار اولین چاپ کتاب فرهنگ شهرها نوشته لوییز مامفورد که در آن بر فروپاشی فرم تأکید می‌شود، به متروپل به‌عنوان آخرین صورت‌بندی شش‌گانه شهری ادای دین می‌شود و مرگ شهر به‌مثابه یکی از دو مرحله حضیض تمدن مطرح می‌شود و کمتر از یک ‌دهه بعد از هجوم جین جکوبز به جنبش‌های نوشهرگرایی زیر عنوان شهرسازی ضدِ شهری در کتاب مرگ و حیات شهرهای بزرگ آمریکایی، میشل فوکو نظم چیزها را به رشته تحریر درمی آورد و در آن به پایان انسان به‌مثابه یک اختراع متأخر- قرن هجدهمی- اشاره می‌کند و آغاز مجدد آن را به اختراع فرمی نوین توسط دانش منوط می‌داند. از آن پس گفتمان رایج به‌گونه‌ای فشرده‌تر میل خود را نسبت به بازتولید وضعیت‌های پایانی بارها و بارها بروز داده است. جیانی واتیمو پایان مدرنیته را مدنظر قرار داد، فرانسیس فوکویاما پایان تاریخ را اعلام کرد و در 1992 با تبیین آخرین گونه انسان بر آن بازتأکید کرد، (مانوئل کسلز) کمی پیش از آنکه بن‌لادن دست‌به‌کار انهدام متروپل در تجسم مدرنش شود (در اولین مجلد از سه‌گانه ظهور جامعه شبکه‌ای با اشاره به ‌کلبه الکترونیک به‌مثابه یک آلترناتیو بلاشک و قطعی برای خانه از پایان شهر سخن به میان آورد و کمی بعد کوین رابینز و فرانک وبستر در کتاب عصر فرهنگ فناورانه (1999)، زیر عنوان دیکانستراکشن از پایان دانشـگاه نوشتند. آیا این سیر تسلسل پایان‌ها شامل حال معماری هم می‌شود؟ جواب این پرسش به گمان من منفی است؛ این پاسخ صریح بر دو واقعیت مبتنی است: شهری‌شدن فزاینده و نیاز به مسکن انبوه. تبدیل به معماری به مسئله‌ای پژوهش مبنا سرعت شهرنشینی در 20 سال اخیر 10 برابر 200 سال پیش از این مقطع بوده است و این بدان معناست که ما در سال 2030 با پنج میلیارد شهرنشین مواجه هستیم که دو میلیارد نفرشان در زاغه‌ها زندگی می‌کنند و برای پاسخ‌دادن به اولین نیاز آن یعنی مسکن باید در 15 سال آینده هر هفته یک میلیون نفرشان را در خانه‌های شهری سکنا دهیم. معماری حالا به‌واسطه کنش برخی از معمارتئوریسین‌ها، دفاتر معماری و برخی از دانشگاه‌های پیشرو، به محصولی پژوهش‌مبنا بدل شده است که بر قوام خوانش مجدد مناسبات حاکم بر فرایند طراحی و تولید به نوعی از روش‌زایی نوآیین ختم می‌شود، ما شاهد تلاش‌های گِرِگْ لین، کارل چو، دفتر معماران خارجی، اسیمپتوت، یو‌آن استودیو و دیگر دفاتر معماری این‌چنین بر تولید خانواده‌ها یا گونه‌های مورفولوژیک معماری‌ فارغ از هر نوع ارجاع به سرنمونی ازپیش‌مفروض هستیم. در مجموع چه رویکرد بقای معماری گونه‌شناسی‌های فرمی باشد و چه تأویل ساختارهای متنی، معماری در قالب واریاسیون‌هایی، این بار، بدون خاستگاه به حیات خود ادامه می‌دهد؛ درست همانند انسان که در قالب پرتوتایپ‌های آزمایشگاهی، مجددا توسط راست‌رَوی‌ها و کژروی‌های ایدئولوژیک و غیرایدئولوژیک دانش، اختراع می‌شود، انسانی که در جریان مدرن‌شدن همه خدایان المپ را کشته بود و در خلال این کشتار خودش هم به قتل رسیده بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.