محمود است دیگر...
مدیا کاشیگر
شبی از شبهای سال 1352، تالار نمایش دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران. دو، سه سال بیشتر نیست نثر معاصر فارسی را کشف کردهام. هنوز همه صادق هدایت، محمدعلی افغانی، بهرام صادقی، غلامحسین ساعدی، جلال آلاحمد، سیمین دانشور و... را نخواندهام و هجوم نسل جدید نویسندگان آغاز شده است: بهرام بیضایی، صمد بهرنگی، علیاشرف درویشیان، گلی ترقی، بهمن فرسی، امین فقیری، دهها نفر دیگر و ... و محمود دولتآبادی. تازه «آوسنهی بابا سبحان» را خواندهام و از فضای آن چنان لذت بردهام که« گاوارهبان» را هم خریدهام و وقتی، برای تماشای در اعماق ماکسیم گورکی به کارگردانی مهین اسکویی، وارد تالار نمایش دانشکده میشوم، «گاوارهبان » در جیبم است. اول نمیفهمم آنکه در کنار مهدی فتحی بر صحنه است و آن گفتوگوی شگرف را پیش میبرد، محمود دولتآبادی است یا درستتر بگویم، بروشور را خواندهام و میدانم محمود دولتآبادی است، اما نمیتوانم بپذیرم بازیگر این بازیِ شگفتانگیز همان نویسنده قصه قطع ناگهانی ریشههاست. بعد، «عقیل عقیل» میآید و فاجعه ابدیِ قطع ناگهانی ریشهها، آوارگی و درماندگی به ژرفنای باز هولناکتری میرسد. سالها گذشت: «کلیدر»، «جای خالی سلوچ»،... ظهری از ظهرهای تابستان 1390، رستورانی در پاریس. با کریستوف بالایی ناهار میخوریم و حرفهایمان مثل همیشه به نثر امروز ایران برمیگردد که کریستوف یکی از جدیترین مترجمان آن به زبان فرانسوی است. بحث «کلنل» میشود. میگویم در ایران منتشر نشده و آن را نخواندهام. کریستوف میگوید مشغول ترجمه «کلنل» است. تعجب میکنم: مترجم دیاسپورا نیست و بهجز دو یا سه کتاب از یدالله رؤیایی که الفت خاصی با شعر او دارد، محال است کتابی را ترجمه کند که در ایران منتشر نشده باشد. داستان را جویا میشوم. ترجمه «کلنل» را ناشر فرانسوی به او پیشنهاد کرده بود و کریستوف به همان دلیلی که گفتم در ابتدا نپذیرفته بود. ناشر، ترجمه را به فرد دیگری سپرده بود و او هم ترجمه را از زبان واسط انجام داده بود. ناشر از کریستوف خواسته بود ترجمه را بررسی و اصلاح کند. ترجمه بسیار بدی بود و غیر قابل اصلاح. کریستوف بر سر دوراهی عجیبی گیر کرده بود: یا باید به اصلی که خودش برای خودش وضع کرده بود وفادار میماند و میگذاشت «کلنل»، با ترجمه بدی در زبان فرانسوی منتشر شود یا باید از اصلِ خودش عدول میکرد. کریستوف بالایی فارسیدان بسیار متبحری است، اما به دلایلی کمتر پیش میآید بهجز در جمع ایرانیان، با هم فارسی حرف بزنیم. اما اصلا تعجب نمیکنم وقتی جملهاش را به فرانسوی آغاز میکند: «میفهمی که...» و به فارسی به پایان میبرد: «محمود است دیگر...». حاصل آنکه بهناچار محمود را برای اولین بار به فرانسوی میخوانم و به کریستوف حق میدهم برای یکبار از اصول خود گذشته باشد. محمود است دیگر و «کلنل»، باید به فرانسوی هم «کلنل» باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.