رشتهکوهی در دوردست
ابوتراب خسروی
همیشه گفتهام آثار دولتآبادی در ادبیات داستانی صدساله ما مثل رشتهکوهی است که مجموعهای از قلههای بلند و کوتاه در امتدادش دارد.از داستانهای کوتاه و کوتاهبلند و رمانهای کوتاه و بلند. بهزعم خواننده علاقهمندی مثل من اغلب آثار دولتآبادی موفق بوده و از جنس ادبیات هستند. و به همین دلیل کار دولتآبادی میتواند الگویی برای نویسندگان جوان قرار گیرد. نه از نظر مضمون یا روش کار در اجرا، که هر نویسنده باید تابع فردیت و نگاه خاص خود باشد. بلکه از نظر شناخت دقیقی که دولتآبادی از مضامین مورد روایتش دارد و نیز پشتکار فوقالعادهاش. قطعا یکی از دلایل توفیق او در شناخت مضامین مورد روایتش نحوه زیست دولتآبادی است. بنا بر نوشته زندگینامهنویسان، دولتآبادی در طول زندگیاش به هر کاری سرکی کشیده است. مقدرش بوده یا فعالبودنش در عرصه کار و زندگی تفاوتی ندارد. دولتآبادی تجربههایی در زندگی دارد که حصول آنها برای هر کسی امکانپذیر نیست که بیشک یکی از مهمترین اقبالهای داستاننویسی ما بوده که ذهن هوشیار و خلاق وی در کشاکش زندگی، تجربه کارهایی چون چوپانی و پادویی و کار در کارگاه گیوهکشی و تعمیر دوچرخه، سلمانی، حروفچینی چاپخانه، کار در سلاخخانه، رکلاماتور برنامههای تئاتر، سوفلر، کنترلچی سینما و ویزیتور، و نهایتا هنرپیشگی تئاتر و سینما به شناختی وسیع از زندگی برای وی منجر شده است که هر آدم و واقعهای را چنان میشناسد که انگار از جنس آنهاست و در بطن آن واقعه بوده است و وقتی اجزای واقعه را مصالح خیالش میسازد و با خلاقیتش میآمیزد، چون کیمیاگری آنها را بدل به ادبیات میسازد و به پشتوانه ادبیات داستانی ما میافزاید. با هر رویکردی که به ادبیات محمود دولتآبادی نگریسته شود، نویسنده درخشانی است که ما در طول تاریخ صدساله داستاننویسیمان کمتر داشتهایم یا اینکه بهتر بگویم در حیطه داستاننویسی خاص او اصلا نداشته و نداریم. فیالواقع دولتآبادی در زمانهای در حیطه ادبیات داستاننویسی ما شاخص میگردد که نوشتن یکی از طاقتفرساترین کارهاست. نویسنده، سالهای مدید مینویسد تا اثری خلق شود، آنگاه با مانع مواجه میشود و در اینگونه موارد حقیقتا انگار راه نفس نویسنده مسدود میشود. در اینجا سؤالهای زیادی ایجاد میشود که اگر نویسنده تمامعیاری چون دولتآبادی به درآمد مادی این کتاب نیاز داشت تکلیف چه بود. هرچند تا آنجا که میدانم آثار دولتآبادی در کشورهای دیگر ترجمه و منتشر میشود و مهمترین نویسنده حال حاضر ادبیات ماست که بیش از پنجاه سال است که قلم میزند و از این مردم و از این آب و خاک و به زبان این مردم مینویسد و این بیشتر برای مخاطبان هموطنش تلخ است که اثری از او به زبانهای دیگر منتشر شده باشد ولی همچنان اصل آن که به زبان مادریاش نوشته شده در وطنش منتشر نشده باشد. غرض من از طرح این موضوع شرح دشواری امر نوشتن در سرزمین ماست. کار سترگ و تلاش مداوم و خلاقیتهای دولتآبادی در چنین وضعیتی اتفاق افتاده است. و به همین دلیل و نیز دهها دلیل دیگر است که بایستی به حضور زیبای او در فضای فرهنگیمان افتخار کنیم. موانعی که بر سر انتشار کتابهای داستان و رمان هست، قطعا امکان ظهور نویسندگانی در حد دولتآبادی را در دوران ما ناممکن میسازد. زیرا که برای ظهور نویسندگانی در طراز او لازم است که نویسندگان جوان بتوانند با نوشتن و منتشرکردن و مواجهشدن با آرای مخاطبان و نقد و نظرهای منتقدان، خلاقیتشان نضج یافته و بدل به نویسندگانی کامل شوند، ظهور و ایستایی نویسنده بزرگی چون دولتآبادی و نوشتنهای مداوم و خلاقیتهایش با چنین موانعی در طول پنجاهسال ازجمله شاهکارهای وجودی و ذاتی خود وی بوده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.