جایگاه توسعه پایدار در آموزشوپرورش ایران
محمدهادی محمدی
چند زمانی است که بهکارگیری ادبیات زیستمحیطی در ایران وارد افق تازهای شده است. این ادبیات گاهی آشوبناک و دلهرهآور است. برای نمونه اینروزها کموبیش میشنویم که کشور از مرحله بحران آبی گذشته و به مرحله تنش آبی رسیده است. در حقیقت این نامواژهها هراسی در دل میافکند که بازتاب آن را میشود در روابط و مناسبات اجتماعی دید. در حقیقت موضوع محیطزیست در همه ابعاد آن در ایران نگرانکننده است و البته یکی از نهادهایی که در دو سال گذشته این نگرانی را بحق ترویج میکند، سازمان محیطزیست است. ریشههای این نگرانی کجاست؟ دستکم نزدیک 50 سال است که مفهوم توسعه پایدار وارد فرهنگ جهانی شده است. توسعه پایدار در سادهترین تعریف خود دو سویه دارد. سویه نخست اینکه انسان بخشی از چرخه طبیعت است و کنشها و رفتارهای او روی این چرخه تأثیر میگذارد و دیگر اینکه طبیعت تنها از آنِ نسل کنونی نیست و ما باید طبیعت و منابع آن مانند آب و هوای پاک و ذخایر آن مانند گنجینه و گونههای جانوری و گیاهی را برای نسلهای آینده هم باقی بگذاریم. توسعه پایدار اکنون بخشی از آموزشوپرورش جهانی را میسازد و خود به یک رویکرد رو به رشد تبدیل شده است. اکنون در جهان بیش از 40 هزار مدرسه سبز وجود دارد که برپایه یک رویکرد جامع کار میکنند. در این مدارس که ستونفقرات آن درک مفهوم توسعه پایدار و بهکارگیری آن در زندگی روزانه است، همه آموزشهای دیگر برمبنای این مفهوم بازسازی میشوند. برای نمونه مصرف ظروف یکبارمصرف در این مدرسهها نارواست یا اگر قرار است به آنها جغرافیا یا ریاضی آموزش داده شود، رویکرد توسعه پایدار در آن دیده میشود. در این رویکرد شما میتوانید نابودی جنگلها را به یک مسئله ریاضی تبدیل کنید و نهتنها به کودکان ریاضی آموزش دهید بلكه خطر نابودی جنگلها را با رقم و شمار به آنها یادآوری کنید. در ایران در یکی، دو سال اخیر چندده مدرسه با رویکرد زیستمحیطی در استانهای کشور راهاندازی شده است که برخی از آنها یکپارچه زیستمحیطی هستند یعنی هم ساختار و هم برنامه زیستمحیطی دارند که شمار آنها از انگشتان یک دست هم کمتر است و برخی دیگر با تشویقها و توصیههای سازمان محیطزیست رویکردهای زیستمحیطی را وارد برنامه آموزشی خود کردهاند که شمار اینها بیشتر است. با توجه به آمار رسمی اکنون شمار مجتمعها و مدرسهها را در سرتاسر ایران 104 هزار برآورد کرده است و با توجه به اینکه ما وارد دوره بهکارگیری ادبیات آشوبناک از هراس وضعیت زیستمحیطی شدهایم، آیا چنین روند لاکپشتواری میتواند جامعه ایران را از بزرگترین خطری که زیست جانوری و گیاهی در آن به مرحله تهدید جدی رسیده است، رهایی ببخشد؟ از سوی سازمان محیطزیست با حضور کسانی مانند محمد درویش که کنشگر برجسته محیط زیست در ایران است و اکنون در این سازمان سمت دارد، کارها بسامانتر پیش میرود. بهویژه که او در گفتوگوی اخیرش درست نشانه رفته است و با وجود کمبود بودجه عظیم در این سازمان میگوید که ما باید آموزش زیستمحیطی یا توسعه پایدار را از پیشدبستان و سالهای اول دبستان شروع کنیم. اما از سوی آموزشوپرورش چه؟ نظام آموزشوپرورش در ایران از آموزشوپرورش تنها یک قرائت میشناسد و آنهم آموزشوپرورش از بالا به پایین است و دیگر اینکه هیچ رویکردی جز رویکرد حاکم را بهعنوان رویکردهای موازی پذیرا نیست، حتی اگر این رویکرد توسعه پایدار یا مدرسه سبز باشد. در چنین حالتی برای رهایی از اين وحشت بزرگ که کمکم زیستگاه ایران را دارد بیآب و بیزیست میکند، باید مردم این خواست را به یک درخواست تبدیل کنند و از دولت و نظام آموزشوپرورش بخواهند که فضا را برای ترویج مفاهیم زیستمحیطی هموار کند و از کتابها یا بستهها یا کیسههایی که به این منظور فراهم آورده شده است، بهعنوان فوریترین کار پشتیبانی کرده و دستکم اجازه دهد که آنها در مدارس ترویج شوند و حرکت کنند.
توضیح: مطلب قبلی آقای محمدی که در روز پنجشنبه 22 مرداد منتشر شده بود، متأسفانه با چند ایراد ویرایشی و تغییر مفهوم از طرف روزنامه همراه بود که به این وسیله از ایشان و خوانندگان محترم عذر میخواهیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.