شیرین احمدنیا: اعتیاد به الکل سبب فرار فرزندان میشود
مهسا علیبیگی: چندی است که نتایج یک پژوهش ملی منتشر شده که در اتفاقی غریب روند فرار دختران از خانه را بررسی کرده و مسئول اورژانس اجتماعی اعلام کرده است: «اکثریت دختران بهخاطر اینکه در دامن اعتیاد و تعرض جنسی قرار نگیرند، از خانه فرار میکنند»؛ پژوهشی که مشخصات آن بهطور دقیق بیان نشده است. با «شیرین احمدنیا»، جامعهشناس و استاد دانشگاه گفتوگو کردهایم.
نتایج پژوهشی که رئیس اورژانس اجتماعی سازمان بهزیستی در زمینه فرار دختران اعلام کرده است، چقدر میتواند قابل استناد باشد؟ اگرچه جزئیاتی از این پژوهش اعلام نشده اما ممکن است این نتایج براساس اطلاعات و پژوهشهای پراکندهای که در زیرمجموعههای سازمان بهزیستی جمعآوری شده است، اعلام شده باشد. واقعیت این است که پژوهشهای دیگری نیز که در نهادهای دیگر و توسط پژوهشگران این حوزه انجام شده است، همین نتایج را نشان میدهد یعنی تعرض جنسی و اعتیاد از مهمترین دلایل فرار دختران محسوب میشوند و درستی این نتایج دور از انتظار نیست. دلیل تغییر علت فرار از خانه از خشونت خانگی به اعتیاد و تعرض جنسی را در چه میدانید؟ براساس اطلاعاتی که از پژوهشهای مختلف به دست آمده است، خبر داریم که سوءرفتارهای جنسی یا به عبارت بهتر کودکآزاری حجم زیادی را به خود اختصاص داده است. از سوی دیگر میدانیم از دلایل اصلی خشونت خانگی نسبت به کودکان، اعتیاد به موادمخدر و مشروبات الکلی است بههمیندلیل شاهد بروز و گسترش کودکآزاری هستیم و میتوانیم تعرضهای جنسی در چارچوب خانواده را هم که رو به افزایش است و مشاهدات پراکنده آن را تأیید میکند، در چارچوب همین خشونتهای خانگی علیه کودکان بررسی کنیم. تعرضجنسی را همان کودکآزاری میدانید؟ معمولا دختران و پسران در حال بلوغ قربانی تعرضهای جنسی هستند. بههمینترتیب بیشترین این تعرضهای جنسی در خانوادههایی اتفاق میافتد که دچار اعتیاد هستند. مجموع این شرایط در کنار ناآگاهی و ترس کودکان، فرار را تسریع میکند. ناآگاهی خود قربانیان یا والدین آنها؟ هردو. اتفاقا این نوع اطلاعرسانیها میتواند هشداری به خانوادهها باشد زیرا همانطور که اشاره کردم، ترس عامل بسیار مهمی در شیوع این نوع آسیبهاست. بسیاری از مادران حتی از اینکه دخترانشان مورد تعرض قرار گرفتهاند، خبردار نمیشوند زیرا خودشان درباره این خشونت ناآگاهند و کودکان نیز میترسند درباره آن حرف بزنند. از طرف دیگر خود کودکان و نوجوانان باید بیاموزند حریم شخصیشان چیست و خویشاوندان باید در ارتباط با آنها چه فاصلهای را حفظ کنند. همچنین باید بدانند کدام رفتارهای اطرافیان سوءرفتار جنسی محسوب میشود و باید آن را به اطلاع والدینشان برسانند. این درباره خانوادههایی صدق میکند که والدین خود عامل خشونت نباشند. درباره والدینی که خودشان دست به کودکآزاری میزنند، چه راهکاری وجود دارد؟ در این زمینه متأسفانه مشکلات زیادی در ایران وجود دارد. اولا بهطورکلی چون خشونت خانگی، کودکآزاری و تعرض جنسی پنهان است، هرگونه مداخله در کاهش آن کار بسیار دشواری است. یکی از شیوههایی که در دنیا برای کاهش این آسیبها وجود دارد، وجود مراکز و نهادهای مستقلی است که کودکان میتوانند با آنها تماس و از آنها کمک بگیرند که متأسفانه چنین چیزی در کشور ما وجود ندارد. از طرف دیگر قانون اجازه دخالت به نهادهای بیرون از خانه را برای حلوفصل اینگونه مشکلات نمیدهد. بنابراین خانه که باید امنترین مکان برای کودک باشد، تبدیل به مکان ناامنی میشود که راهی جز فرار برای کودک باقی نمیگذارد. بههمیندلیل فکر میکنم اطلاعرسانیهایی از این دست باید هشداری به مسئولان باشد تا حمایتهای اجتماعی نسبت به گروههای آسیبپذیر مثل کودکان، زنان و حتی معلولان را افزایش دهند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.