برجسازی 121 طبقه بنیاد مستضعفان
آناهیتا گودرزی*
انتشار خبری مبنیبر ساخت 11 برج 121 طبقه در کلانشهر تهران توسط بنیاد مستضعفان و اینکه در مرحله مکانیابی مناسب برای جانمایی این برجها هستند از چند وجه تأملبرانگیز و درخور بررسی است.
در سالهای اخیر پس از تصویب و ابلاغ طرح جامع و تفصیلی جدید شهر تهران، براساس صراحت مفاد این طرح که بهدنبال آسیبشناسی آنچه در تهران رخ داده بود الزام به تهیه «طرح موضوعی مکانیابی و تدوین ضوابط بلندمرتبهسازی» برای شهرداری تهران تأکید و مقرر شده بود ظرف مدت شش ماه در دستور کار شهرداری قرار گیرد و پس از بررسیهای کارشناسی در شورایعالی شهرسازی به تصویب رسد و تا زمان تصویب این طرح هرگونه بلندمرتبهسازی (بناهای بیش از 12 طبقه) ممنوع است. (این دقیقا متن درجشده در طرح جامع جدید شهر تهران است) اما در سالهای اخیر در فاصله تصویب و ابلاغ طرح تفصیلی جدید شهر تهران (اردیبهشت 91) یکی پس از دیگری شاهد ساختوساز بناهای بلند مرتبه برخلاف راهبرد طرح جامع و فقط با گرفتن مصوبههای موردی از کمیسیون ماده پنج بدون هرگونه ملاحظات ضروری برای ساخت این گونه بناها هستیم. خوشبختانه در نیمه دوم سال 93 تصمیمات بهشدت ویرانگری که به دلیل اعمال نفوذ در ضوابط طرح تفصیلی در دولت قبلی اتفاق افتاده بود (افزایش تراکم پهنهها ی طرح تفصیلی) توسط شورایعالی شهرسازی و معماری دولت یازدهم لغو شد و از سویی نیز الزام به بررسی و تصویب طرح موضوعی بلندمرتبهسازی به شهرداری تهران ابلاغ شد. اخیرا پس از بررسیهای همهجانبه مجددا طرح موضوعی گفته شده برای تکمیل و لحاظ پارهای ملاحظات مجددا به شهرداری تهران برگردانده شد تا پس از درج جوانب مورد نیاز از جمله تدقیق مکانیابی بناهای بلند مرتبه، رعایت کریدورهای بصری، بررسی مباحث جمعیتی و تونل باد و...، توسط مشاور مربوطه مجددا بررسی و تصویب شد و مبنای صدور مجوز بلندمرتبهسازی در تهران قرار گیرد. شایان ذکر است در سالهای اخیر متأسفانه بهدنبال جذابیت و رانت موجود در زمینهای شهری و بهویژه کلانشهر تهران غالبا سرمایههایی که باید در مجاری تولیدی بهکار گرفته میشدند، راهی وادی ساختوساز شدهاند و تبدیل به ساختمانهای مسکونی یا املاک تجاری و اداری شدهاند؛ یعنی بهجای اینکه تبدیل به کالایی مولد و رقابتپذیر با محصولات خارجی و مناسب صادرات که موجد ارزش افزوده واقعی باشد، شوند همگی تبدیل به کالایی نامولد (مصرفی) مانند ساختمان شدند. در این رهگذر، علاوه بر سرمایههای خصوصی خرد و کلان متأسفانه منابع بانکها و مؤسسات دولتی و نیمهدولتی نیز در نبود کنترل و هدایت مناسب سرمایهها راهی بازار املاک و مستغلات شدند که البته این هجوم به عرصه ساختوساز در دورهای با تشویق مسئولان دولتی نیز مواجه شده. استدلال مسئولان برای استقبال از ورود سرمایهها به بخش ساختوساز این بود که بهعلت اشتغالزایی نسبتا بالای ساختوساز که چرخهای از تولید مصالح ساختمانی تا کل فرایند ساخت را دربرمیگیرد، میتوان اشتغال را بهصورت کوتاهمدت افزایش داد؛ ولی به ناکارآمدی این عرصه و ضرورت کنترل آن و تبعات درازمدت آنکه نابودی ذخایر ملی بود، توجه نکردند. هماکنون که عرصه نقد سیاستهای شهری گذشته و حال گشوده شده است و تبعات ناگوار آن سیاستها را هرروزه در طیفی از مشکلات چون جمعیت روزافزون، فشردگی بافتهای شهری، آلودگی هوا، صدمهدیدن اکوسیستم شهر تهران بهدنبال قربانیشدن فضاهای سبز و باغات شهر به پای ساختوساز و انبوه مشکلات اجتماعی و اقتصادی که از توسعه نامتوازن شهر حاصل شده است را شهروندان تهرانی از نزدیک لمس میکنند و در شرایطی که امید گشایشهایی در پی توافق هستهای در بخشهای تولیدی پیشرو است و بحث تشویق سرمایهگذاریهای زیربنایی و اهتمام دولت به بخش تولید بیشازپیش مدنظر است، اینکه ناگهان نهادی که نامش یادآور توجه به بخش ضعیفنگهداشتهشده جامعه است (مستضعفان) اعلام برجسازی 121 طبقهای کرده است، عجیب مینماید، چراکه اگر هنوز سرمایهداران خصوصی دغدغههایی برای ورود به ساختوساز دارند و باید هدایت و تشویقهای لازم در این مسیر برقرار شود، از نهادی رسمی و شبهدولتی به جای ارائه طرحهای تولیدی و مشارکتی که اشتغالزایی و ارتقای سطح رفاه و معیشت عمومی را دنبال میکنند، چنین انتظاری نمیرود. و اگر چنین باشد چگونه از سرمایههای خرد و کلان سرگردان میتوان پیوستن به عرصههای تولیدی را انتظار داشت؟ اگر هدف این است که تهران را شهری جهانی و مطرح در دنیا کنیم باید ابتدا تهران تبدیل به شهری بسامان، نظاممند، با هوای پاک و ترافیک آرام شود؛ شهری که امنیت خاطر و سلامت روان در آن از اهداف سیاستهای کلانشهری بوده و برقراری عدالت در حوزه فضایی بهعنوان شاخهای از عدالت اجتماعی مدنظر مدیران و مسئولانش باشد. شهری که شهروندانش دسترسی معقولی به همه خدمات مورد نیاز یک شهر داشته باشند،دراینراستا انتظار میرود درباره تأمین سرانههای مناسب آموزشی، ورزشی، فرهنگی، درمانی، گردشگری و تأسیسات مهم زیربنایی و فضاهای سبز گسترده و اثرگذار، اقدامات جدی و مستمری را در تعامل و همراهی مؤثر با مجموعه مدیریت شهری از سوی دولت و همه نهادهای دیگر شاهد باشیم. پرسش شهروندان تهرانی اکنون از بنیاد مستضعفان این است که بهدنبال حل کدامین مسئله اصلی شهر تهران چنین تصمیماتی گرفته میشود؟ در سلسله مراتب نیازهای این کلانشهر ساخت برجهای عظیم در کدام مرتبه از اولویت قرار دارند؟ *کارشناس ارشد شهرسازی
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.