درباره روابطعمومی فضایی
سردرگمی در عرصه رسانه
محمدرضا رضائی . نماینده ایران در انجمن مشورتی نسل فضا
مشکل از آنجا شروع میشود که هر ارگان و نهادی خود را متولی تامالاختیار اجرای برنامههای فضایی میداند که البته خود این مشکل هم از جای دیگری نشئت میگیرد، از جایی که در آن برنامههای فضایی براساس واقعیت و نیازهای اصلی کشور تدوین نشده و ساختار تشکیلات فضایی ایران نیز بهگونهای پیچیده، درهم تنیده شده است و درنتیجه وظایف و رسالت هر نهاد و ارگان بهطور شفاف و مشخص تعیین نشده است. چرخدندههای سازمانها و نهادهای فضایی ایران بهدرستی با هم هماهنگ نیست و همین موضوع باعث فرسایش بدنه صنعت فضایی کشور شده است. «صنایع فضایی» یکی از پیشرفتهترین و سودآورترین صنایع در جهان به شمار میرود. یکی از نقاط قوت صنایع فضایی در کشورهای توسعهیافته، برنامهریزیها و مدیریتهای علمی است، اما صنعت فضایی مانند سایر صنایع (مانند هواپیمایی) در ایران تعریف جداگانهای دارد. همین مسائل باعث میشود مدیران ارشد نهادهای فضایی کشور، هر از گاهی به مناسبتی درباره موضوعی اعلام نظر کنند و موجی از نظرات مثبت و منفی به سمت آنها هجوم آورد. اخیرا هم اظهارنظر درباره عزم ایران برای اعزام انسان به فضا توسط رئیس محترم پژوهشگاه هوافضای وزارت علوم، موج جدیدی به راه انداخته است. البته این اظهارنظر جدیدی به شمار نمیرود و مشابه این اظهارات پیش از این نیز توسط مسئولان فضایی در دولت قبلی مطرح شده بود، اما این اظهارنظرها از این باب جای تعجب دارد که خود این مسئولان، زمانی در صف مخالفان اعزام انسان به فضا بودند. من میخواهم درباره این موضوع از دید دیگری صحبت کنم، چراکه پیش از این بهطور مفصل در روزنامه «شرق» و سایر رسانهها پیرامون درست یا غلطبودن برنامه اعزام انسان به فضا توسط کارشناسان مختلف بحث شده است. بیشک در همین صفحه و در کنار یادداشت من، سایر کارشناسان در اینباره اظهارنظر کردهاند. در چند سال گذشته اظهارات جالبی از طرف مسئولان فضایی کشور مطرح شده است. در همه موارد هم ایران «عزم راسخی» برای نیل به یک هدف فضایی دارد: از اعزام انسان به فضا و ساخت ماهوارههای مخابراتی پیشرفته گرفته تا ساخت تلسکوپ فضایی و اکتشافات خورشیدی و سیارهای. این پراکندهگوییهای مسئولان از همان بیبرنامگی و مسائلی که در اول یادداشت مطرح کردم، ناشی میشود. راستش را بخواهید ما هنوز در عرصه فضا نسبت به آنچه در جهان است، «کودک» هستیم. این توصیف، شامل همه ابعاد صنعت فضایی کشور میشود؛ از مباحث فنی و تخصصی گرفته تا مسائلی مانند روابطعمومی در این حوزه. ما وقتی برنامهای تدوین میکنیم باید تمام ابعاد آن را بررسی کنیم. یکی از این ابعاد «روابطعمومی» و «رسانه» است. بدونشک ما در ایران با برطرفشدن نیازهای اولیه فضایی کشور مانند مخابرات، ناوبری و سنجش از دور و مسائلی مانند اینها، به حوزههایی مثل سفرهای فضایی سرنشیندار و اکتشافات فضایی خواهیم پرداخت، زیرا علاقه ایرانیان به این موضوعات ریشه در تاریخ کشور دارد و در آینده اگر به آن احساس «نیاز» شود، حتما اقدام خواهد شد. اما آیا درحالحاضر، اظهارنظر درباره این مسائل توسط مدیران و مقامات رسمی در این حوزه آن هم با این قاطعیت، از بعد رسانهای و روابطعمومی کار درستی است؟ آیا مشابه چنین اظهاراتی را در مقامات بلندپایه سازمانهای فضایی در کشورهای توسعهیافتهای مانند آمریکا و روسیه سراغ دارید؟ برای مثال ما هر از گاهی در خبرها میشنویم در همین کشورها، روی برنامههای بلندپروازانهای مانند معدنکاوی در فضا، ساخت آسانسور فضایی و مسائل مشابه کار میشود. آیا یک مقام رسمی در این موارد اظهارنظر کرده است؟ اکثرا در خبرها میشنویم «محققان»، «دانشمندان» یا «مهندسان» یک مؤسسه یا شرکت در حال کار روی یک سامانه فضایی هستند. هرچند همین سازمانهای فضایی از این برنامهها حمایتهایی انجام دادهاند، اما تا زمان نتیجه قطعی و نیاز واقعی، خبری از سوی مقامات رسمی اعلام نمیشود یا آنها اظهارنظری نمیکنند. به همین دلیل، اعلام چنین خبرهایی در جهان، نهتنها جنجالآفرین نمیشود، بلکه برای بسیاری نیز الهامبخش شده و وجهه خوبی از فناوری فضایی در اذهانعمومی ایجاد میکند.
حال شما این موضوع را در ایران بررسی کنید. چندبار مقامات (چه در دولت قبلی و چه در دولت فعلی) از برنامههای فضایی مانند اعزام انسان به فضا و ساخت تلسکوپ مداری و مواردی مانند آن سخن بهمیان آوردهاند؟ چند بار وعده پرتاب ماهوارههای مختلف ایران در رسانهها توسط مقامات رسمی اعلام شده است؟ و چندبار مسئولان درباره علت اصلی عدم پرتاب این ماهوارهها اعلامنظر کردهاند. چند بار همین چند دستاورد فضایی که توسط مهندسان ایرانی بهدست آمده به دلیل عملکرد بد رسانهای مقامات و مسئولان در جامعه کمرنگ دیده شده و در مواردی باعث بیاعتمادی اقشار مختلف مردم به دستگاه فضایی کشور شده است؟ من بار دیگر به همین اظهارنظر اخیر رئیس محترم پژوهشگاه هوافضا رجوع میکنم. در مراسمی که ایشان به مناسبت نمایش پیکرنمای فضاپیمای سرنشیندار ایران در موزهای، پیرامون عزم ایران برای اعزام انسان به فضا با رسانهها صحبت کرد، چقدر مشاوران رسانهای ایشان درباره این اظهارنظر مشاورههای علمی و کارشناسی دادهاند؟ حتی جالب است اگر نگاهی به پوستر این مراسم بیندازید، طرح وکتوری پرتابگر «ساترن-5» آمریکا را در آن میبینید؛ مراسم نمایش پیکرنمای فضاپیمای سرنشیندار ایرانی با طرح پوستری که در آن یک پرتابگر آمریکایی به نمایش درآمده است! سخن آخر بنده بهواسطه ارتباطات و دوستیهایی که با تعدادی از مهندسان ایرانی حاضر در برنامههای فضایی دارم، باید بگویم این عزیزان طرحها و برنامههای مختلفی را به نهادهای مختلف فضایی ارائه کرده و حتی در مواردی هم موفق به کسب حمایتهایی هم شدهاند. آیا هر طرحی که به این نهادها ارائه میشود و تأیید اولیهای برای حمایت میگیرد، باید از سوی مقامات رسمی بهعنوان یک برنامه در حال اجرا اعلام شود؟ بهنظر بنده جنجالهایی که به واسطه اظهارنظرهای مسئولان در بین رسانهها و کارشناسان به وجود میآید، علاوه بر آنکه از بیبرنامگی در صنعت فضایی کشور ناشی میشود، بیشتر اشتباهات رسانهای و نظرهای کارشناسی نشده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.