برنده جنگ سوریه کیست؟
افشین غلامی
جنگ سوریه، نبردی جهانی است که طرفهای تحمیلکننده آن بیآنکه اذعانی به آن داشته باشند خود را وارد فضای رقابتی کردهاند که خروج از آن بهمثابه ازدسترفتن هرآنچه تا امروز برایش جنگیدهاند، است. آنچه در نزدیک به چهار سال قابل رؤیت است وجود چندین جناح با رویکردهای متفاوت به موضوع سوریه است. در این بازی آمریکا و ائتلاف اروپایی، دول عربی، ترکیه، روسیه و محور مقاومت هر کدام به نحوی اثرگذار هستند. اما در حالی که جنگ در بیبرنامگی کامل به سر میبرد و هر روز گروههای مسلح جدیدی سر برمیآورند، این شائبه مطرح میشود که چه کسی یا کسانی خود را پیروز میدانند؟
سوریه امروز به صورت منطقهای درآمده است که گروههای مسلح متفاوتی در آن در حال جنگند و پشتیبانان جنگ منافع گوناگونی را در سر دارند. دولت و ارتش قانونی سوریه در مناطق شمال غرب، غرب و جنوب غربی با مخالفان مسلح تندرو میجنگند، کردها در قسمتهای ازهم بریده شمال سوریه با گروههای جهادگرا در حال جنگ هستند، گروه داعش در شمالشرقی، شرق و جنوب و جنوبشرقی با همه گروهها نبرد میکند، ارتش آزاد در قسمتهای بریدهبریدهای از مرکز و شمالغربی با دولت سوریه و داعش میجنگد و جبهه النصره در مناطقی از مرکز و جنوب غربی و شمال غربی با دولت سوریه و کردها در حال نبرد است. در این بین گروههای نهچندانمهم اما مدعی دیگری نیز هستند که در فواصل این مناطق رابطه بینابینی را با گروههای دیگر بهوجود آوردهاند؛ اما نکته مهم اینجاست که ورود داعش به ماجرا، جنگ سوریه را براساس سوریه قبل از داعش و سوریه بعد از داعش تقسیم کرد. مثلث آمریکا، اعراب سنی، ترکیه و همه گروههای مرجع ضد «بشار اسد»، رئیسجمهوری سوریه تا پیش از قدرتگیری داعش و تصرف شهرهای مهمی از سوریه و عراق و اعلام خلافت اسلامی توسط داعش از اکثر گروههای مسلح پشتیبانی میکردند، اما با آمدن داعش به بستر تحولات و تصرف جغرافیای زیادی از سوریه و عراق، روند درگیریها به کانال دیگری وارد شد. با ورود مخرب داعش به معادله و برهمزدن معامله بین غرب و گروههای شورشی مسلح و همچنین رسیدن بُرد فکری داعشیسم به قلب اروپا، اکنون نه غرب و نه همپیمانانش نمیدانند که چه گروه یا گروههایی میتوانند هم حکومت سوریه را ساقط کنند و هم در برابر داعش قد علم کنند. غرب، حکومتی به رهبری ائتلاف ضد اسد و با پرچمداری ارتش آزاد و گروههای معتدل و لیبرال وابسته به او را میخواست، اما در عمل میبینیم که هنوز درنیافتهاند ماهیت این گروههای به ظاهر معتدل و لیبرال چیست و از چه ساختار فکری بهره میبرند. آیا منظور آنها گروههای سکولاریست یا گروههای خفیفشده اسلامی است. اگر منظورشان گروههای سکولار باشد گام دشواری در پیش خواهند داشت؛ زیرا با رشد تحرکات اسلامی منطقه و جنگ سوریه و همچنین گسترش بنیادگرایی اسلامی، در عمل گروههای سکولار توان آن را ندارند به صورت واقعی خود را ظاهر کنند؛ زیرا در کلیت موج اسلامگرایی بنیادمآبانه منطقه و سوریه به حاشیه خواهند رفت. ترکیه نیز با سودای بازگشت به راهبردهای دوران گذشته، احیای حکومت عثمانیسم را در گرو پیروزی در سوریه میداند و برای سیطره بر منطقه و ترویج تفکر حزب «عدالت و توسعه»، رئیسجمهوری این کشور به فراتر از مرزهای سوریه و به جهان اسلامی تحت رهبری خود میاندیشد. آنچه مشخص است جنگ سوریه در دو جبهه خلاصه میشود؛ موافقان اسد و مخالفان اسد. همانگونه که گفته شد، در جبهه مخالفان اسد، تضاد منافع فراوانی بهچشم میخورد که برخی از آنها ریشهای و بنیانی است که هنوز راهکاری برای آن پیدا نشده است. در سمت دیگر و در جبهه موافقان اسد، همفکری بیشتری قابل رؤیت است. محور مقاومت میخواهد نشان دهد همیشه زور و قدرت نظامی آمریکایی نمیتواند مسائل را حل کند و این نظام کنونی سوریه است که باید با سازوکارهای قانونی رأی به ماندن اسد یا دولت جدید یا دولت انتقالی بدهد. راهکار سازمان ملل نیز تاکنون نتوانسته است راهی برای پایان جنگ بیابد و در مواقعی خود این مسئله از دلایل اصلی طولانیشدن این جنگ به شمار میرود. از یک طرف با استفاده از فضای درگیری گروههای مسلح با یکدیگر، دولت اسد موفق شده است تا چند شهر و پایگاه استراتژیکی را از چنگ مخالفان آزاد کند و بر مناطق بیشتری اشراف یابد و کفه ترازوی جنگ را به سود خود سنگین کند. از سوی دیگر، فراوانی گروههای مسلح و نیروهای شبهنظامی گوناگون مجال را به همنشینی گروههای معاند نمیدهند تا بتوانند خواستههای همدیگر را دریابند. پس اینک این جنگ با سردرگمی و بلاتکلیفی گسترده یک طرف و هوشیاری سوی دیگر در جریان است. اما به هرحال چون در فضای میدانی اوضاع فرق میکند و این جنگ، جنگی خارجی است؛ طول و مدت این نبرد فرسایشی هنوز غیرقابل پیشبینی است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.