کشف کوچکترین سیاهچاله کلانجرم
به دنبال راز کهکشانها
یاسان زرکوب
برای بسیاری از مردم، مهمترین ویژگی سیاهچالهها، جرم زیاد آن است. هرچند این تصور در حالت کلی درست است، اما دانشمندان امروزه در میان همین غولها، به دنبال کوچکترینها میگردند. به تازگی گروهی از اخترشناسان با استفاده از تلسکوپ پرتو ایکس چاندارای ناسا و تلسکوپ ششونیم متری کلی در شیلی، کوچکترین سیاهچاله کلانجرم جهان را یافتهاند. اخترشناسان دانشگاه میشیگان، این سیاهچاله فوقعظیم یا کلانجرم جهان را در مرکز یک کهکشان کوتوله کشف کردهاند که در فاصله 340میلیون سال نوری از ما قرار دارد. این سیاهچاله، کوچکترین سیاهچاله در نوع خود محسوب میشود، اما با این همه جرم تقریبی آن 50هزار برابر جرم خورشید است. دانشمندان امیدوارند با استفاده از اطلاعات تازهای که از این سیاهچاله به دست میآید، اسرار کهکشانهای کوچک را درک کنند. سیاهچاله جدید در کهکشان کوتوله RGG 118 واقع شده و با اینکه کوچکترین سیاهچاله در میان گروه سیاهچالههای غولپیکر و کلانجرم است، 50هزار برابر خورشید جرم دارد. با این حال، جرم این سیاهچاله کمتر از نصف جرم دومین سیاهچاله کلانجرم کوچک است. همچنین جرم آن یکصدم جرم سیاهچاله غولپیکری است که در مرکز کهکشان راه شیری واقع شده است. جرم سیاهچاله کهکشان RGG 118 حدود 200هزار برابر کوچکتر از بزرگترین سیاهچاله غولپیکر موجود است. کشف سیاهچاله جدید برای اخترشناسانی که به دنبال درک فرایندهای تکاملی پیچیده حاکم بر سیاهچالههای غولپیکر هستند، بسیار اهمیت دارد؛ زیرا این سیاهچالهها در اکثر کهکشانها وجود دارند. کهکشان کوتوله RGG 118 را در اصل، مرکز تحقیقات دیجیتالی آسمان، اسلون کشف کرد و دانشمندان حاضر از رصدخانه پرتوی ایکس چاندارای ناسا و تلسکوپ 6.5متری کلی در شیلی برای توصیف سیاهچاله بسیار پرجرم و در عین حال کوچک آن استفاده کردند. منجمان توانستند با استفاده از تلسکوپ، حرکت گاز سرد موجود در مرکز RGG 118 را در نور مرئی بررسی کنند و روی انتشار پرتوی ایکس ناشی از گاز چرخان داغ در مجاور سیاهچاله تمرکز کردند. هر دوی این اندازهگیریها نشان داد این سیاهچاله، مشابه سیاهچالههای غولپیکر در مراکز کهکشانهای دیگر عمل میکند. سرعت حرکت ستارگان حول سیاهچاله در هسته کهکشان نیز این یافتهها را تأیید کرد. دانشمندان دریافتند این سیاهچاله پرجرم کوچک، درست مانند سیاهچالههای بزرگتر رفتار میکند. این موضوع نشان میدهد سیاهچالهها صرفنظر از اندازهشان، به شیوه مشابهی رشد میکنند. یکی از بزرگترین اسرار در اخترفیزیک مدرن وجود سیاهچالههای غولپیکر با جرم بسیار زیاد است که احتمالا کمتر از یکمیلیارد سال پس از بیگبنگ در جهان وجود داشتهاند. اخترشناسان امیدوارند با کشف سیاهچاله کوچک پرجرم بتوانند مدلهای تکامل سیاهچاله را تصحیح کنند. گفتنی است سیاهچاله کلانجرم، بزرگترین نوع سیاهچاله در کهکشانهاست که گمان میرود در مرکز تقریبا همه کهکشانها و از جمله در مرکز کهکشان راهشیری نیز یافت شود. معمولا جرم سیاهچاله کلانجرم، صدهاهزار تا چندین میلیارد برابر جرم خورشید است و گمان میرود جرم سیاهچاله مرکز کهکشان راه شیری، سهمیلیون برابر جرم خورشید باشد. این سیاهچالهها پرجرمترین نوع سیاهچالهها هستند و گرانش بسیار زیادی دارند که در جهان بینظیر است. همچنین تصور میرود در مرکز کهکشان NGC4261 سیاهچالهای کلانجرم وجود داشته باشد که جرم آن 400میلیون برابر جرم خورشید باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.