|

چاپ کتب درسی بدون قطع درخت

مهسا علی‌بیگی : چاپ کتب درسی در کشور آغاز شد. بنابر اعلام سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، امسال از نیمه شهریور 124 میلیون جلد کتاب درسی در قالب 980 عنوان در کشور توزیع می‌شود که برای چاپ این تعداد کتاب 18 هزار تن کاغذ مصرف می‌شود که 60درصد آن کاغذ وارداتی است. اگرچه گفته می‌شود سرانه مصرف کاغذ در ایران نصف سرانه مصرف جهانی کاغذ است، بااین‌حال برای تولید هر تن کاغذ 17 اصله درخت باید قطع شود که با یک حساب سرانگشتی می‌توان نتیجه گرفت 18 هزار تن کاغذ کتب درسی امسال دوره‌های ابتدایی و متوسطه در ایران به بریدن 306 هزار اصله درخت در جهان نیاز داشته است. این در حالی است که برای بازیافت گسترده یا استفاده مجدد از کتب درسی راهکار جدی‌ای در کشور اندیشیده نشده است. مصرف زیاد کاغذ در سراسر دنیا و به‌ویژه در ادارات و مدارس اکنون به یک چالش مهم محیط‌زیستی تبدیل شده است. آمارهای جهانی می‌گوید در 20 سال گذشته، استفاده از محصولات کاغذی از 92 میلیون تن به 208 میلیون افزایش یافته است که رشدی 126 درصدی را نشان می‌دهد. آمریکایی‌ها بیشترین مصرف سرانه کاغذ را در سال دارند و هر آمریکایی در سال 261 کیلوگرم کاغذ و مشتقات آن را مصرف می‌کند. این در حالی است که در سراسر جهان صنعت خمیر و کاغذ پنجمین مصرف‌کننده بزرگ انرژی است. این صنعت بیش از هر صنعت دیگری برای تولید یک تن محصول آب مصرف می‌کند. به‌علاوه سالانه 18 میلیون جریب جنگل برای تولید کاغذ از بین می‌رود که برابر با ازدست‌دادن 20 زمین فوتبال در هر دقیقه است. این آمارها در کنار قیمت بالای کتب درسی در کشورهای مختلف جهان سبب شده تا حرکت به سمت مدارس سبز و دوستدار محیط‌زیست مورد توجه قرار گیرد. شاخص مصرف سالانه کاغذ یکی از شاخص‌های اصلی در سبزبودن مدارس است و هرچه این شاخص عدد پایین‌تری را نشان دهد، آن مدرسه سبزتر است. در مدارس سبز راهکارهای زیادی برای کاهش مصرف کاغذ به‌ویژه در زمینه کتب درسی پیشنهاد می‌شود. اجاره، تعویض، به‌اشتراک‌گذاری و استفاده از کتب آنلاین معروف‌ترین راهکارها در این حوزه هستند. برای این منظور مراکز اجاره و تعویض کتب درسی برای تحویل کتب مستعمل و گرفتن کتاب‌های مورد نیاز در نظر گرفته شده است. البته اجاره و تعویض کتب درسی به تأمین برخی زیرساخت‌های حقوقی نیاز دارد. برای مثال باید مشخص شود بازنگری در محتوای کتب آموزشی هرچندسال یک‌بار اتفاق می‌افتد چون بازنگری‌های مکرر امکان استفاده از کتب قدیمی را غیرممکن می‌کنند. همچنین مالکیت معنوی ناشر برای تعویض کتب باید مدنظر قرار گیرد. به‌اشتراک‌گذاری کتب درسی نیز به استفاده هم‌زمان چند محصل از یک کتاب اشاره دارد. باوجوداین ارائه محتوای کتب درسی به‌صورت آنلاین و ترغیب دانش‌آموزان به استفاده از محتوای آنلاین یکی از تازه‌ترین و پرطرفدارترین شیوه‌های صرفه‌جویی در مصرف کاغذ است. طرفداران این شکل آموزش معتقدند با گسترش فناوری‌های کامپیوتری و ارتباطی، استفاده از آنها باید در آموزش هم مورد توجه قرار گیرد. آنها می‌گویند در خود آمریکا که بیشترین میزان مصرف کاغذ را دارد، 42 درصد از بزرگ‌سالان تبلت دارند و 310 میلیون نفر نیز صاحب کامپیوتر شخصی هستند که از میان آنها 68.7 درصد به اینترنت دسترسی دارند. بنابراین نسخه‌های دیجیتالی کتب و ارائه آنلاین محتوای آموزشی می‌تواند راهکاری قابل اجرا باشد. در کنار همه اینها، جدی‌گرفتن بازیافت و تفکیک زباله‌های خشک، از قطع درختان جدید جلوگیری می‌کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.