بعدا به ما میگویند خائن
مازیار خسروی . دبیرگروه سیاست
در مراحل پایانی كار، خود «اعلیحضرت» هم دچار تردید شده بود. روزی در خلوت به «اسدالله علم»، وزیر دربار و محرم اسرارش، گفت: «...حالا كه من و تو هستیم آیا فكر میكنی در آینده ما را خائن خواهند گفت...». تب مردادماه 1350 كه در تهران به اوج رسید، زیر پوست شهر، رعشهای ناپیدا جریان داشت. چند روز پیش، «علم» در دفترچه سری خاطرات خود كه انتشار آن را به پس از مرگش موكول كرده بود نوشت: «شاهنشاه امر دادهاند كمیسیونی مركب از نخستوزیر و من با وزیر خارجه در مورد گفتوگویی كه درباره بحرین از هماكنون باید در جراید بشود و ذهن مردم آماده شود كه رأی سازمان ملل برای ما لازمالرعایه خواهد بود تشكیل گردد. در این كمیسیون بهجای مطالب اساسی، دایما چانهزدن بر سر این مطلب است كه موضوع را نخستوزیر به مجلس بدهد یا وزیر خارجه. خاك برسرشان. به آنها گفتم اگر معتقدید كه كار درستی میكنید مرد و مردانه هر دو از آن دفاع كنید و اگر معتقد نیستید و مردد هستید كنار بروید». بندوبستها پیشتر انجام شده بود. تنابندهای را یارای مخالفت با «منویات ملوكانه» نبود. قرار بود كارها را بیسروصدا و تمیز، سامان بدهند؛ دولت لایحه پذیرش نتیجه همهپرسی استقلال بحرین را به مجلس شورای ملی ببرد و تصویب بگیرد. همه اما میدانستند كل ماجرا فرمالیته است و آنچه بر آن نام «رفراندوم» گذاشتهاند مضحكهای تراژیك است به كارگردانی انگلیس و بازیگری شیخ بحرین و دبیركل سازمان ملل. با اینكه جزیره از میانه حكومت سلسله قاجار عملا از كنترل حكومت مركزی ایران خارج شده بود، ایران به طوری رسمی همچنان بحرین را بخشی از خاك خود میدانست. تلاش برای نشاندن امضای ایران پای سند رسمی جدایی بحرین، در آستانه دهه 50 خورشیدی و زمانی كلید خورد كه انگلستان در حال برنامهریزی برای بیرونبردن نیروهای خود از مناطق شرقی كانال سوئز بود. در سال ۱۳۴۷ شاه در دیدارش از هند گفت: «اگر مردم بحرین مایل نباشند به کشور ما ملحق شوند هرگز به زور متوسل نخواهیم شد و هر کاری که بتواند اراده مردم بحرین را به نحوی که نزد همه جهانیان به رسمیت شناخته شود، خوب است». شاه در پی آن بود در ازای بازپسگیری سه جزیره تنببزرگ، كوچك و ابوموسی در دهانه تنگه هرمز، به جدایی رسمی بحرین از ایران گردن بگذارد. البته با ظاهری آبرومندانه زیر لوای همهپرسی از ساكنان جزیره. مسئله اما این بود كه شیخ بحرین زیر بار همهپرسی نمیرفت. هنوز هم پس از چهار دهه نرفته است. بحرین در آن زمان و اكنون، مسكن جمعیتی بزرگ از ایرانیتباران شیعه بود. این شیعیان ایرانیتبار هم آنزمان و هم اكنون از حقوق سیاسی اولیه خود محروم بودند. سرانجام پس از چندی چانهزنی، «اوتانت»، دبیركل وقت سازمان ملل، با حمایت انگلیس و سكوت دولت ایران، از شیوخ قبایل نظرخواهی كرد و نتیجه را بهعنوان همهپرسی از مردم بحرین اعلام كرد؛ كاری كه از اساس غیرقانونی بود. رسمیتیافتن جدایی بحرین البته چنان كه شاه گمان میكرد و میخواست، بیسروصدا و اعتراض برگزار نشد. داریوش فروهر، رهبر حزب «ملت ایران»، اعلامیهای تندوتیز صادر كرد و این كار را «خیانت به میهن» نامید؛ كاری كه به قیمت زندانرفتنش تمام شد. محسن پزشكپور، لیدر حزب «پانایرانیست»، نیز در مجلس به سیم آخر زد و دولت هویدا و اردشیر زاهدی، وزیرخارجهاش، را استیضاح كرد. او هم تاوان كارش را با ردصلاحیت در دوره بعدی انتخابات داد. پزشكپور در سخنرانی پرشورش گفته بود: «آقای نخستوزیر به من گفتند انتحار سیاسی نكن ولی این شهادت سیاسی است. تاریخ نشان خواهد داد كه چه كسانی انتحار سیاسی كردند...». راست گفته بود. تاریخ داور بیرحمی است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.