بحران ریاست در اقلیم کردستان
آرمان سلیمی : مهمترین مسئله سیاسی که در چند ماه اخیر تمرکز جناحهای سیاسی اقلیم کردستان را به خود معطوف داشته است، موضوع پایان زمامداری مسعود بارزانی در 19 آگوست 2015 -یعنی تا چند روز آینده- است. کانون اصلی بحران ریاست اقلیم کردستان در 23 ژانویه 2015 آغاز شده است؛ زمانی که جنبش گوران طرحی را مبنیبر تغییر نظام سیاسی به سیستم پارلمانی و انتخاب رئیس اقلیم کردستان از طریق رأی نمایندگان پارلمان، در صحن علنی مجلس مطرح کرد و احزاب اتحادیه میهنی کردستان، اتحاد اسلامی و جامعه اسلامی کردستان، حمایت خود را از آن اعلام کردند. درمجموع، هدف اصلی این طرح، کاهش قدرت و اختیارات قانونی رئیس اقلیم کردستان و پایاندادن به زمامداری مسعود بارزانی بهعنوان رئیس اقلیم کردستان بود. در واکنش نمایندگان حزب دموکرات کردستان بهعنوان بزرگترین فراکسیون با 38 نماینده از مجموع 111 نماینده پارلمان نشست را غیرقانونی اعلام کرده و صحن مجلس را ترک و بر ضرورت اصل توافق میان جناحهای سیاسی تأکید کردند. با گذشت نزدیک به 50 روز از واقعه 23 ژانویه، بیش از 40 نشست میان جناحهای سیاسی اقلیم کردستان برگزار شده است؛ اما در عمل شاهد هیچ توافق چشمگیری نبودهایم. احزاب چهارگانه مخالف حزب دموکرات کردستان عراق (اتحادیه میهنی، گوران، اتحاد اسلامی و جامعه اسلامی) همچنان بر مواضع خود اصرار دارند و متقابلا رهبران پارتی بر ضرورت رسیدن به حصول توافق در خارج از پارلمان تأکید میکنند. اکنون با وجود پیچیدگیهای سیاسی موجود در اقلیم کردستان، این پرسش مطرح میشود: سناریوهای پیشرو برای حل بحران ریاست اقلیم کردستان کدامند؟ 1- تداوم سیستم سیاسی توافقی موجود: این سناریو بهمعنای پیروزی حزب دموکرات کردستان در تحمیل اراده خود بر دیگر جناحهاست. یعنی هیچ تغییری در پیشنویس قانون اساسی اقلیم کردستان در ارتباط با جایگاه، اختیارات و نحوه انتخاب رئیس اقلیم کردستان داده نمیشود. اما با توجه به واقعیتهای سیاسی کنونیِ اقلیم کردستان، احتمال تحقق این سناریو بسیار ضعیف است. با نگاهی به رویکرد رهبران احزاب چهارگانه مخالف حزب دموکرات کردستان عراق، میتوانیم به این جمعبندی برسیم که ایجاد تغییر بنیادی در قانون ریاست اقلیم کردستان و نیز تغییر نظام سیاسی اجتنابناپذیر است، زیرا این احزاب انحصار قدرت توسط پارتی را زنگ خطری برای جایگاه و منافع خود در عرصه سیاست اقلیم میدانند. در تفسیری کلی میتوان عنوان کرد آنچه در شرایط فعلی، نزاع میان جناحها را شکل میبخشد، عبارت است از: منافع حزبی و رقابت افسارگسیخته احزاب برای کسب جایگاه سیاسی در معادلات آتی اقلیم کردستان نه پاسخگویی به مطالبات شهروندان اقلیم. 2- تغییر نظام سیاسی به سیستم پارلمانی: بر مبنای این سناریو، احزاب اقلیم کردستان قبل از 19 آگوست 2015 از طریق رأیگیری پارلمانی یا توافق سیاسی خارج از پارلمان، درباره تغییر نظام سیاسی به سیستم نمایندگی و برکناری مسعود بارزانی بهنتیجه میرسند و اصل ریاست اقلیم در پیشنویس قانون اساسی با اجماع حلوفصل میشود. تحقق این سناریو بهمنزله پیروزی احزاب مخالف حزب دموکرات کردستان خواهد بود. اما این سناریو به چند دلیل قابلیت تحقق ندارد: چند روز بیشتر تا پایان زمامداری مسعود بارزانی در 19 آگوست باقی نمانده است و بعید بهنظر میرسد در این مدت کوتاه فراکسیون پارتی اجازه طرح جدی این سناریو را در داخل و خارج از پارلمان دهد. 3- عدم حصول توافق و بازگشت به سیستم دو ادارهای: بدبینانهترین سناریویی که در ارتباط با آینده موضوع ریاست اقلیم کردستان در نظر گرفت، بهمعنای پایان حکومت اقلیم کردستان در مقام ادارهای منسجم و یکدست است. بدینمعنی که جناحها در نتیجه نرسیدن به توافق، پایان مشارکت و همکاریهای سیاسی خود را اعلان میکنند و اساسا حکومت اقلیم کردستان فرومیپاشد. درنتیجه سیستم دوادارهای مبنیبر حکومت حزب دموکرات کردستان بر استانهای اربیل و دهوک و حکومت اتحادیه میهنی و گوران بر استانهای سلیمانیه و حلبچه استقرار پیدا میکند. در دورنمای این سناریو احتمال درگیری نظامی میان نیروهای جناحهای متعارض وجود دارد. 4- ایجاد حکومت انتقالی دوساله مشروط: اساس این سناریو بر مبنای طرح «برهم احمد صالح» از رهبران حزب اتحادیه میهنی و نخستوزیر اقلیم در سالهای (2011-2009) است. بر اساس طرح صالح که عنوان «مرحله انتقالی» را بر آن نهاده، جناحهای سیاسی به ابقای دوساله ریاست بارزانی تا 18 آگوست 2017 رضایت میدهند و با ایجاد انجمنی که عملکرد آن زیر نظر پارلمان اقلیم باشد، شرایط گذار به سیستم پارلمانی دموکراتیک را فراهم میکنند.درمجموع میتوان عنوان کرد طرح صالح محتملترین سناریو ممکنی است که با توجه به روند تحولات اقلیم کردستان میتواند متحقق شود. واقعیت این است تنها طرحی که در شرایط کنونی میتواند اجماعی عقلانی و عملی را میان جناحهای سیاسی اقلیم کردستان ایجاد کند، طرحی است که در حالت حداقلی مسعود بارزانی را تا دو سال دیگر بهعنوان رئیس اقلیم کردستان ابقا کند. از اینرو، طرح برهم احمد صالح را میتوان محتملترین سناریو حل بحران ریاست در اقلیم کردستان دانست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.