|

دومین سفر منطقه‌ای، شامات میزبان ایران

زینب اسماعیلی، خبرنگار «شرق» از لبنان : هوای شرجی برخاسته از دریای مدیترانه که شهر کنار آن پهلو گرفته، به صورت می‌خورد و به‌سادگی تمام تن را درمی‌نوردد. در فرودگاه بیروت و کنار پله‌های هواپیما، صفی از میزبان‌ها ایستاده‌‌اند و آماده دیده‌بوسی. چند وزیر و نماینده مجلس و نماینده وزیرخارجه به استقبال آمده‌اند، گرما امان نمی‌دهد، مراسم دیده‌بوسی نصفه و نیمه‌ رها می‌شود، بقیه مراسم استقبال، داخل سالن ساده فرودگاه انجام می‌شود. لبنان اولین مقصد دومین سفر منطقه‌ای وزیرخارجه ایران است. فراغت از سفر و مذاکره هسته‌ای حالا فرصت را به ازسرگیری سفرهای منطقه‌ای داده است. مقصد دوم سفر محمدجواد ظریف، منطقه شامات است؛ منطقه‌ای که ایران در آن، هم حضور تاریخی داشته و هم نفوذ ایدئولوژیک؛ لبنان و سوریه. حالا کشوری با ساختمان‌های متضاد با نیمی فقر، نیمی ثروت، با چهر‌ه‌ای نیمه‌امنیتی میزبان تیم ایران است. اول لبنان بعدازظهر سه‌شنبه تعطیل، وزیرخارجه به‌همراه اعضای مرتبط با حوزه کشورهای عربی در وزارت خارجه، راهی بیروت شد. سفر قرار بود از آنکارا آغاز شود که با جابه‌جایی در برنامه سفر از لبنان آغاز شد؛ کشوری کوچک اما با تنوع سیاسی که تجربه نزاع سیاسی هم کم نداشته است. مقصد بعدی دمشق است.سفر اول منطقه‌ای او حدود یک‌هفته بعد از دستیابی به توافق، به مقصد کشورهای خلیج‌فارس (کویت و قطر و عراق) انجام شد؛ منطقه‌ای که به‌نوعی «حوزه زیست ایران» تعریف می‌شود. دومین سفر منطقه‌ای به مقصد شامات (لبنان و سوریه) انجام می‌شود.لبنان و سوریه دو کشور با چندین‌کیلومتر مرز مشترک همیشه بر هم تأثیر دارند، همان‌گونه که آوارگان سوری از چندین‌سال جنگ و بحران به خیابان‌های لبنان پناه برده‌اند، جریانات سیاسی لبنان هم بر سوریه تأثیر گذاشته است. همسایه مدیترانه اولین میزبان در دیدارهای رسمی وزیرخارجه ایران، نخست‌وزیر لبنان است. ظریف در جملات کوتاهی در فرودگاه بیروت، از افزایش همکاری‌های دو کشور سخن می‌گوید؛ «استفاده از گفت‌وگو برای حل چالش‌های مشترک»، «فرصت تاریخی در این منطقه که بازی بسیار خطرناک رژیم صهیونیستی در مورد پرونده هسته‌ای ایران به شکست انجامیده و فرصت برای حل چالش‌های منطقه که مهم‌ترین آن رژیم صهیونیستی و افراط است».بیروت شهری گسترده در حاشیه دریای مدیترانه، چهره‌ای دیگرگون دارد، اتوبان‌هایی شبیه اتوبان نواب تهران با آپارتمان‌هایی که بر اتوبان سایه انداخته‌اند اما دیوارهای ساختمان‌ها جای گلوله هم دارد، پرده‌های چرک و کثیفی که به بالکن‌ها آویزان شده و زیرگذرهایی که بخش فقیر شهر را به بخش غنی متصل می‌کند. ماشین‌های تشریفات برای راه بازکردن بوق‌های ممتد می‌زنند. چهره مردم آفتاب‌سوخته ماشین‌ها را دنبال می‌کند و نقطه‌نقطه، خودروهای جیپ پر از سرباز که ایستاده و نظاره می‌کنند. خبرنگاران را هم حتی یک محافظ با تفنگی آماده‌شلیک همراهی می‌کند. شهر چهره‌ای نیمه‌نظامی دارد. 2 چهره یک تنش حسین جابر انصاری، مدیرکل خاورمیانه و شمال آفریقای وزارت امور خارجه، می‌گوید: «صف‌بندی در شامات در هر دو کشور خود را نشان می‌دهد؛ در سوریه نظامی است و در لبنان سیاسی».هفته گذشته بود که ولید معلم، وزیرخارجه سوریه، به تهران سفر کرد و علاوه بر دیدار با مقامات جمهوری اسلامی ایران، با نماینده پوتین که هم‌زمان میهمان تهران بود دیدار کرد. بعد از آن دیدار بود که مسکو اخباری مبنی‌بر کار روی طرح جدیدی در مورد سوریه مطرح کرد. اما طرح چهارماده‌ای ایران در مورد سوریه که از دوسال پیش مطرح بود، با توجه به تحولات سیاسی این کشور و نقش بازیگران بین‌المللی، توسط تهران بازبینی ‌شده‌ است. مدیرکل خاورمیانه وزارت‌خارجه در جواب «شرق» می‌گوید: «ایران بدون اطلاع از نظر کشور اصلی و بازیگران بین‌المللی به طور مستقل طرحی را مطرح نمی‌کند بلکه رایزنی و مشورت در مورد بازبینی این طرح جزء اهداف این سفر است». او می‌گوید: «این سفر می‌تواند روی بازبینی این طرح نقش مؤثری ایفا کند». او در مورد تفاوت این طرح با طرح پیشین می‌گوید: «در طرح جدید تغییراتی در چیدمان اجزای طرح دادیم. طرح بازبینی‌شده ایران نسخه جدیدی از طرح قبلی است با چیدمانی متفاوت که جوهره آن رجوع به ملت سوریه به‌عنوان فیصله‌بخش بحران است». از او می‌پرسم که آیا در طرح بازبینی‌شده ایران، بشار اسد در نقش خود قرار دارد یا نه؟ او می‌گوید: «سیاست ایران از ابتدای بحران تاکنون بر سه اصل استوار بوده است: 1-احترام به حقوق مشروع ملت سوریه، برای تعیین سرنوشت و اصلاح کشور 2- مخالفت با مداخله خارجی و تسویه‌حساب با دولت سوریه به‌خاطر سیاست‌های مستقل و حامی مقاومت 3- مخالفت با تروریسم به‌عنوان روش تحقق اهداف سیاسی». او می‌گوید: «سفر ولید معلم به تهران مثبت بود و ما هم در راستای ادامه رایزنی‌های دوجانبه به سوریه می‌رویم». فرانسه نگران انتخابات لبنان در لبنان که اولین مقصد این سفر است، دیدار با نخست‌وزیر،‌ روز سه‌شنبه انجام شد و دیدار با رئیس مجلس و وزیرخارجه این کشور امروز انجام می‌شود. درحالی‌که لبنان انتخابات ریاست‌جمهوری در پیش دارد، این موضوع در مذاکرات دوجانبه مطرح می‌شود. شنیده‌ها حاکی است در مذاکرات لوران فابیوس، وزیرخارجه فرانسه به ایران، او خواستار ایفای نقش ایران در لبنان و تلاش برای ایجاد توافق شده است؛ نکته‌ای که ایران با تأکید بر ایجاد توافق ملی با آن موافق بوده است. کارشناسان این حوزه می‌گویند که مسئله ریاست‌جمهوری لبنان باید ابتدا در بین مسیحیان (چون رئیس‌جمهور فعلی مسیحی است) و بعد بین دیگر طوایف حل‌وفصل شود. وزیرخارجه ایران و تیم همراهش عصر چهارشنبه به دمشق می‌روند؛ دیدار با رئیس‌جمهور و وزیرخارجه در برنامه سفر به سوریه قرار دارد. سیاست تهران در مورد سوریه همچنان تأکید بر حل بحران با توافق سوری - سوری است. هند و پاکستان هم در برنامه این سفر قرار دارند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.