زمانی برای خلع سلاح اتمی
فریدون مجلسی . تحلیلگر روابط بینالملل
در جلسه جالب و مفیدی که روز یکشنبه به کارگردانی آقای صادق خرازی و با حضور آقایان ظریف، وزیر امور خارجه، صالحی، معاون رئیسجمهور و عراقچی و تختروانچی اعضای تیم مذاکرهکننده ایران با 1+5 در مؤسسه اطلاعات برگزارشد، شرکت کردم. اطلاعات ارائهشده بسیار روشن و دقیق بود. در اینکه تحریمهای زیانبخشی به ایران تحمیل شده بود که باید با کمترین هزینه برچیده میشد، تردیدی نیست. در اینکه اعضای تیم مذاکرهکننده هم بهطوریکه شاهد بودیم مأموریت خود را بهخوبی انجام دادند، بازهم تردیدی نیست. فکر میکنم کسانی که نیاز به توضیح و توجیه داشتند همان چنددرصد دلواپسانی هستند که اثری از حضورشان در آن جلسه نبود. یکی از حاضران در پایان پرسشی مطرح کرد درباره اینکه با توجه به دهها و صدها میلیارد دلار خسارتی که به ایران وارد شده است آیا نیروگاه هستهای بوشهر ارزش دفاع دارد و هزینه تولید هر کیلووات برق آن به چه بهایی تمام میشود؟ وزیر خارجه توضیحاتی دادند در خصوص آنچه در گذشته رخ داده است و شاید بهتر از آن نیز امکانپذیر میبود. منصفانه باید گفت گرچه آن پرسش و بسیاری پرسشهای دیگر ازایندست همواره میتواند مطرح باشد، اما جلسه برای رسیدگی به این مسائل تشکیل نشده بود. بهعبارتدیگر فرض کنید چند میلیارد دلار هزینه و خسارت بابت آن پروژه وارد شده و ضمنا کشور نیز در حال تحریم است؛ چه باید کرد؟ وظیفه تیم مذاکرهکننده جبران خسارات یا توجیه آن نبوده است. وظیفه آنان رفع موانع و تحریمهای موجود بوده است که باید منتظر آثار عملی آن بود. وزیر خارجه و آقای صالحی به اهمیت دستاوردهای دیگر این مذاکرات طولانی درباره ایجاد سابقه مثبت در توسل به مذاکره و دیپلماسی در عرصه بینالمللی و حتی در حقوق بینالملل اشارهای کردند. دکتر ظریف تأکید کرد ازاینپس پیمان عدم گسترش سلاحهای هستهای (انپیتی) اهمیت بیشتری هم مییابد. این اشاره، نگارنده را به یاد بحثی انداخت که اتفاقا چند روز پیش با چند نفر از دوستان کارشناس داشتم. صحبت بر سر این بود که رژیم اسرائیل به بهانه برخی شعارهای تهدیدآمیز و ایرانهراسانه برای خودش آزادی عمل فارغ از هرگونه محدودیت انپیتی قائل است و با لحن گستاخانه و طلبکارانهای در عرصه تبلیغاتی از ایران بازخواست میکند. وقتی از این رژیم درباره تسلیحات هستهای خودشان توضیح خواسته میشود، استدلال میکند «من عضو انپیتی نیستم!»؛ بهعبارتدیگر یعنی آزادی عمل دارم و ایران عضو انپیتی و متعهد است و بهعبارتدیگر یعنی آزادی عمل ندارد. این منطق درست نیست. در عرصه بینالملل وقتی موضوعی مانند همین «انپیتی» عمومیت یافت به اصول الزامآور همگانی تبدیل میشود؛ یعنی پیوستن به آن باید یک امتیاز تلقی شود نه اینکه عضویتنداشتن در آن همچون امتیازی باشد که به رژیمی خودسر بهانه سرکشی بدهد تاجاییکه از کشور متعهد به قواعد منع گسترش سلاح هستهای بازخواست کند. باید در جامعه بینالمللی کشورهای غیرعضو را تحت فشار گذاشت و محدودیتهایی برای آنها در نظر گرفت که بدانند عضویتنداشتن امتیاز نیست! همچنان که کشورهای دارای سلاح هستهای نیز باید خودشان را برای مراحل بعدی و خلعسلاح آماده کنند تا کشوری به اعتبار مجهزبودن به سلاح هستهای، خودش را برتر یا به قول «جرج اورول» مساویتر از دیگران نپندارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.