تعامل سازنده ایران و ترکیه
علیرضا بیکدلی . سفیر ایران در ترکیه
رابطه با همسایگان، از ارکان مهم سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران است که در سالهای اخیر اهمیت بیشتری پیدا کرده؛ ضرورت توجه به این رکن در دوران پس از توافق هستهای دو چندان میشود. فرصتهای پیشرو برای نهادینهکردن همکاریهای ایران با همسایگان و هدایت آن در مسیر همکاری و همگرایی منطقهای سرنوشتساز است. سفر جناب آقای دکتر ظریف به ترکیه که در مقطع حساسی از تحولات منطقهای و بینالمللی انجام میشود، گامی در این مسیر است. ایران و ترکیه، کشورهای مهم و تأثیرگذاری در منطقه هستند که مناسبات این دو کشور علاوهبر منافع ملی هریک، برای سرنوشت منطقه و جهان اسلام حائزاهمیت است. دو کشور با جغرافیایی که از اروپا تا شبهقاره هند امتداد یافته و بر دریاها و خشکیهای مهم احاطه دارد، پیکر اصلی مهمترین منطقه جهان را تشکیل داده است. ریشههای فرهنگی و تمدنی و مشترکات دینی این دو کشور علاوه بر پیوندهای اقتصادی، زیرساختهای مهمی را برای همگرایی آنها فراهم میکند؛ یک همگرایی که میتواند علاوه بر کاهش تنشهای سیاسی بین آنها به ثبات و صلح منطقه پیرامونی آنها کمک کند. «رابطه خوب» برای دستیابی ایران و ترکیه به چشمانداز توسعه ایران 1404 و ترکیه 2023 ضروری است. حسن همجواری، محیط روانی امنی برای پرداختن دولتها به برنامه توسعه خود فراهم میکند. علاوه بر سهم مستقیم دو کشور در تجارت خارجی یکدیگر، ایران و ترکیه در همکاریهای علمی - فنی، انرژی، حملونقل، ترانزیت و گردشگری، مکمل یکدیگر هستند؛ این حوزهها در برنامههای توسعه دو کشور جایگاه قابلتوجهی دارند. نگاهی به روابط سیاسی دو کشور در دو سال گذشته نشان میدهد دو طرف به حفظ مناسبات دوستانه مصمم بودهاند. باوجود اختلافنظر درباره راهحل مسئله سوریه، درگیری ترکیه در سه انتخابات مهم و ادامه آن در ماههای اخیر و محدودیت ناشی از تحریم در زمینه همکاریهای اقتصادی، روابط، روند قابلقبولی دارد. رؤسای جمهور دو کشور در این دوره سه بار در سه سفر رسمی دیدار کردهاند. شورایعالی روابط تشکیل و دیدارهای متعدد بین مقامات دو کشور انجام گرفته است. آنها با درک متقابل از اهمیت دوستی ایران و ترکیه اراده لازم برای تقویت این دوستی را به نمایش گذاشتهاند. «اختلافات» موضوع گفتوگوها خواهد بود و راهکارهایی که برای رفع آنها به دست میآید بر استحکام روابط خواهد افزود. مشترکات دینی و فرهنگی کشورها، تاروپود مناسبات دوستانه را تشکیل میدهند. اگر در نظر بگیریم که همه مرزهای عثمانی به غیر از مرز ایران، دستخوش تعرض و تغییر شده است و چنانچه به گسترش مناسبات مردمی دو کشور در سالهای اخیر توجه کنیم، درمییابیم دو کشور ظرفیتهای لازم برای ایجاد محور همکاری و حتی همگرایی منطقهای را دارند. قدرتهای بینالمللی در گذشته از این قابلیت ایران و ترکیه برای سد نفوذ شوروی سابق در قالب پیمانهای سعدآباد و بغداد بهرهمند شدهاند؛ بنابراین چرا ما بهعنوان دو کشور همسایه و مسلمان، خود از این قابلیت بهره نبریم. اکنون دو کشور، محور مهم سازمان همکاریهای اقتصادی و D8 به شمار میروند. چنانچه منطقهگرایی در راستای منافع جمهوری اسلامی ایران و سایر کشورهای منطقه باشد، آنگاه به نقش ایران و ترکیه بهعنوان مهمترین محور باید جدیتر توجه شود. با توجه به وابستهبودن امنیت کشورهای منطقه به یکدیگر، ضرورت دارد ایران و ترکیه همراه با سایر کشورهای منطقه از جمله سوریه و عراق برای تقویت همکاریها تلاش کنند و از چرخش گردونه بیثباتی و ناامنی در منطقه که مخل منافع همه است، جلوگیری کنند. مبارزه با تروریسم میتواند زمینه مناسبی برای شکلدادن به اینگونه همکاریها فراهم کند. ایران و ترکیه باید بیقیدوشرط در مبارزه با تروریسم در کنار هم قرار گیرند. پیشرفت در این مسیر، امید به همکاری درباره مسئله سوریه و سایر مناقشات منطقه را افزایش خواهد داد. کیفیت روابط ایران و ترکیه برای منافع قدرتهای سلطهگر خارجی در بخش مهمی از جغرافیای جهان تأثیر میگذارد. چنانچه دو کشور نسبت به اینگونه حساسیتها بیتفاوت باشند، موضوع بازیهای پرمخاطره و پرهزینه خواهند بود. دو کشور میتوانند با همکاری یکدیگر برای مسائل منطقه، خود راهحلهای منطقهای ارائه کنند و فرصت سوءاستفاده سلطهگران از ضعفهای اقتصادی، شکافهای قومی و مذهبی منطقه را کاهش دهند، جایگاه خود را تقویت و محیط امنتری را برای رفاه و توسعه پایدار ایجاد کنند. باوجوداین، تأکید میشود هرچند دستکاری دیگران در حوزه روابط دو کشور مهم است اما از آن مهمتر این است که ایران و ترکیه برای استفاده از سرمایههای ارزندهای که در اختیار دارند، چگونه تعامل میکنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.