|

مروری بر کتاب«هم‌شاعر» نوشته سایه اقتصادی‌نیا

نقد شعر معاصر

«هم‌شاعر»، با عنوان فرعی «تأملاتی در باب شعر و شاعران معاصر»، کتابی است از سایه اقتصادی‌نیا که از طرف نشر مرکز منتشر شده است. نویسنده در این کتاب به نقد و بررسی شعر معاصر ایران پرداخته است. کتاب در دو بخش تنظیم شده است. بخش اول آن با عنوان «تک‌نگاری‌ها» شامل هفت مقاله است با عنوان‌های «خطوطی از چهره محو ژاله اصفهانی»، «از هوشنگ ایرانی چه بر جای مانده است؟»، «تحلیلی از زیست اجتماعی و ادبی منوچهر آتشی در واپسین سال‌های عمر»، «فروغ فرخزاد: شخصیتی دوقطبی؟ (کاوشی در روانشناسی شعر و شخصیت فروغ فرخزاد)»، «مروری بر کارنامه شعر قیصر امین‌پور» و «شعرهای سلمان هراتی: صداقت یک ایدئولوژی». بخش دوم کتاب با عنوان «نقدها» شامل نقدهایی است بر شعرهایی از نیما یوشیج، احمد شاملو، مهدی اخوان ثالث، سهراب سپهری، فروغ فرخزاد و یدالله رؤیایی. هنگام که گریه می‌دهد ساز، بر فراز دودهایی، بر سر قایقش از نیما یوشیج، شکاف از احمد شاملو، میراث از مهدی اخوان ثالث، گزار و آب از سهراب سپهری، باد ما را خواهد برد از فروغ فرخزاد و دریایی (3) و پاییز سبز از یدالله رؤیایی شعرهایی است که در این بخش از کتاب نقد شده‌اند. در بخشی از مقدمه مؤلف درباره رویکرد او در این کتاب می‌خوانیم: «کتاب حاضر را بر مبنای دو رویکرد متفاوت و بلکه مختلف، شکل داده‌ام و بدین سبب آن را در دو بخش اصلی ترتیب بخشیده‌ام. رویکرد نخستِ حاکم بر بخش اول کل‌نگرانه است و بر سیمای عمومی شاعران، بن‌مایه‌های فکری، کنش‌های اجتماعی و مرور کلی آثار آنان مبتنی است، از این‌رو هر مقاله را یک تک‌نگاری درباره شاعر خوانده‌ام. این مقالات فرزندان همان نقد کل‌نگری به شمار می‌آیند که بیش از شش دهه بر فضای نقد ادبی معاصر سیطره داشته و البته گاه با سوء‌تفاهم‌ها، غرض‌ها و حواشی بسیار همراه بوده است. با اینکه در میان نوشته‌های منتقدان، تا حال، غلبه با این رویکرد بوده است، اما هنوز هم تا ترسیم چهره حقیقی، صادقانه و خالی از رنگ و غرض شاعران معاصر فاصله‌ها داریم. هنوز با تفکیک ناسزا از نقد، با فهم موقعیت انسانی شاعر به جای فضولی در زندگی شخصی او، با سخن‌گفتنِ بی‌نقاب از حقیقت آنچه بودند، نه آنچه ما می‌خواهیم باشند، فاصله داریم...» نویسنده در بخشی دیگر از مقدمه، درباره رویکرد بخش دوم کتاب می‌نویسد: «رویکرد دیگر، که بر بخش دوم حاکم است، جزء‌نگرانه و هدف از اتخاذ آن به دست‌دادن برداشت‌هایی تازه از برخی از شهره‌ترین قطعات شعر نو فارسی است. فراتر از این، نگارنده می‌کوشد با کنار هم نهادن این نقدها روشی را در نقد شعر نو پی گیرد که پایه‌های آن بر چیزی جز خود متن و سازوکار داخلی آن استوار نیست. هر شعر با نگاهی ذره‌بینی، موشکافانه و وسواس‌گونه تجزیه شده تا تناسب اجزای آن و تعامل انداموار این اجزا با هم و با کل متن، پیش چشم مخاطب نهاده شود. نهایتا، از دل این تجزیه‌ها برداشتی حاصل آمده است که لاجرم آن را باید تنها یک برداشت از میان بی‌نهایت برداشت محتمل پنداشت. بنا براین، آنچه ممکن است تازگی داشته باشد، نه‌تنها گزاره منتج از این برداشت‌ها، بلکه روش بیرون‌کشیدن این گزاره‌ها از دل عمل نقد است».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.