گفتوگو با «کامبیز نوروزی» درباره وظایف متقابل قدرت و رسانه
سایه گمشده امنیت
از اختلاس سه هزار میلیاردی تا دکل مفقودشده، شکایت مقامات از یکدیگر، اتهامهای ثابتشده و نشده در زمینه فساد مالی و دولتی؛ مدتی است تیتر یک روزنامههای کشور این خبرهاست. اینهمه اتفاق افتاده اما کمتر نشانهای از آنها در روزنامههای هشت سال گذشته به چشم میخورد یا امکان پیگیری و دنبالکردن آنها بوده است. به سراغ «کامبیز نوروزی»، حقوقدان، رفتهایم تا درباره وظایف قدرت در برابر رسانهها کوتاه صحبت کنیم.
در دو سال گذشته روزنامهها اخبار بیشتری درباره فسادهای دولت پیشین منتشر کردهاند. در این فضا، خبرنگاران چه نقشی در افشای فسادهای مالی میتوانند داشته باشند؟ اخباری که درباره فساد مالی در مطبوعات منتشر میشود، همچنان اخباری است که از سوی مقامات مسئول کشور افشا و توسط روزنامهنگارها منتشر میشود. درواقع رسانهها همچنان محدود به اخباری هستند که مستقیما از سوی مقامات رسمی کشور اعلام میشود و هنوز این امکان برای روزنامهنگاران نیست که خودشان بتوانند از طریق دسترسی به اطلاعات غیرطبقهبندیشده، اعمال غیرقانونی دستگاههای عمومی و دولتی را افشا کنند. بنابراین به نظر من تغییر محسوسی از حیث گستره و دامنه امکانات روزنامهنگاری در کشور به وجود نیامده است. دلیلش این نیست که منبع خبری موثق یکی از الزامات روزنامهنگاری است و مقامات رسمی حکم همین منابع را دارند؟ بله، منابع خبری رسمی، منابع مطمئن و قابلاعتمادی هستند که روزنامهنگار میتواند طبق قانون از آنها نقلقول کند و مورد مؤاخذه قرار نگیرد اما در سالهای اخیر مقامات رسمی کشور هم در زمینه فسادهای رخداده، اخبار دقیقی منتشر نمیکنند. در یک سال گذشته اخباری کلی میشنویم از اعدادی حیرتانگیز و نجومی که گفته میشود از فساد دولت گذشته بهجا مانده است. غیر از این اعداد چیزی گفته نمیشود. سؤال اینجاست که چرا جزئیات این فسادها داده نمیشود و چرا اجازه دسترسی به جزئیات به روزنامهنگاران داده نمیشود. پاسخ این است که دولتمردان معمولا اعتقادی به گردش آزاد اطلاعات ندارند و معمولا از گسترش آزاد اطلاعات منتفع نمیشوند. بسیار زیاد شنیدهایم که مقامات رسمی از لزوم شفافیت یاد میکنند اما این شفافیت را معنا نمیکنند. شفافیت یعنی اینکه تمامی رفتارهای سیاسی و اقتصادی سازمان قدرت باید در داخل دیوارهای شیشهای انجام شود بهطوریکه همه رسانهها بتوانند آنها را رصد و دنبال کنند. این شکل خبررسانی نهتنها مفید نیست که مخرب هم هست. چرا؟ زیرا بازتاب این اخبار در جامعه از حیث روانشناسی کیفری این است که جامعه فکر میکند در کشورش سوءاستفاده میشود ولی برخوردی با این سوءاستفاده صورت نمیگیرد و این باعث آسیبدیدن کل دستگاه دولتی است. از طرف دیگر ساختار تصمیمگیری پنهانی، امکان سوءاستفاده میدهد و شکستن چنین ساختاری نیازمند وجود روزنامهنگاری آزاد و مستقل است که در امنیت بتوانند فعالیت کند. فضای آمرانه در تصمیمگیری مانع نظارت میشود. بهجز اخباری که بهطور اخص به امنیت ملی مربوط میشود، ازجمله اخبار نظامی و هستهای یا اطلاعات سازمانهای اطلاعاتی که اطلاعات طبقهبندیشده هستند، اطلاعات مربوط به فعالیتهای سازمانهای دولتی و عمومی باید در دسترس روزنامهنگاران باشد. افشاگری به شکل کنونی بیش از آنکه مبارزه با فساد باشد، کارکرد سیاسی پیدا کرده است. گردش آزاد اطلاعات چه الزاماتی دارد؟ یکی از ضرورتهای گردش آزاد اطلاعات تأمین و تضمین امنیت حرفهای روزنامهنگاران است. گاهی عملکرد خبرنگار موجب آسیب به منافع نامشروع برخی افراد و جریانات میشود، ازجمله موضوعاتی که سالهای طولانی مورد توجه بوده ولی اقدام عملی درباره آن صورت نگرفته همین تأمین امنیت است. هر نوع تعرض به امنیت خبرنگار باید جرم محسوب شود و مجازات سنگین داشته باشد. اینجا منظور از تأمین امنیت، تنها امنیت شخص خبرنگار نیست بلکه خبرنگار سلولی است که گردش آزاد اطلاعات را ممکن میکند. گردش آزاد اطلاعات جزء حقوق ملت و خبرنگار مجری حقوق ملت است. بنابراین تضمین امنیت خبرنگار، تضمین حقوق ملت است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.