نقاط قوت برجام
تسنیم: سرلشکر سیدحسن فیروزآبادی رئیس ستادکل نیروهای مسلح درخصوص قطعنامه 2231 و برجام (برنامه جامع اقدام مشترک بین ایران و 1+5) گفت: «امروز مسئله مهم و دغدغه اصلی مسئولان و مردم ما مسئله قطعنامه 2231 و برجام است». او افزود: «نیروهای مسلح بیشترین دغدغه را درباره احتمال تأثیر قطعنامه و برجام در پیشرفتهای بنیه دفاعی دارد و نگران تفسیرهای غلط مقامات آمریکایی درباره تحریم فراهستهای هستند. هرگز در استراتژی دفاعی جمهوری اسلامی ایران استفاده از سلاحهای غیرمتعارف از جمله هستهای نبوده است و نخواهد بود اما مقامات آمریکا با تحریک صهیونیستهای اشغالگر قدس مسئله تهدید دروغین هستهای را بهانه قرار داده و در جهت منافع خود و ابرسرمایهداری جوسازی میکنند». فیروزآبادی تصریح کرد: «با این وجود قطعنامه و برجام محاسنی دارد که متأسفانه منتقدان کمتر به آنها میپردازند. اینجانب بهعنوان یک مطلع که نظرات کارشناسان مختلف را دریافت میکنم».رئیس ستادکل نیروهای مسلح در ادامه برخی محاسن و نقاط قوت برجام و قطعنامه 2231 را برای بهرهبرداری ملت و منتقدان مطرح کرده است که خلاصه آن در ادامه میآید: 1. نخستین نکتهای که در خصوص قطعنامه 2231 حائزاهمیت است اینکه سند مزبور ذیل فصل هفتم صادر نشده است. معمولا در جمله پیش از آغاز بندهای اجرائی قطعنامههای شورای امنیت به فصل یا ماده موردنظر منشور ملل متحد اشاره میشود. براساس یک نظر، پیروی از تصمیمات شورای امنیت هم شامل تصمیمات الزامآور ذیل فصل هفتم منشور میشود و هم تصمیمات توصیهای ذیل فصل ششم منشور. بااینحال، این نکته در رویه عملی سازمان ملل و دولتها پذیرفته شده است که صرفا آن دسته از تصمیمات شورا از وصف الزامآور برخوردار است که ذیل فصل هفتم صادر شده باشد یا فحوای تصمیم مزبور چنین موضوعی را به ذهن متبادر کند. 2. یکی دیگر از دلایلی که ذیل فصل هفتمنبودن قطعنامه 2231 را تقویت میکند، این است که در این قطعنامه به موضوع ماده 39 منشور جهت ورود به فصل هفتم استناد نشده است. این ماده به مقولات «تهدید یا نقض صلح و تجاوز» میپردازد. 3. در قطعنامه 2231 از همه دولتها، نهادهای منطقهای و بینالمللی خواسته شده تا در تسهیل اجرای برجام همکاری کنند و مانعی برای اجرای آن ایجاد نکنند. این نکته توجه دولتها را از حالت خصمانه و محدودساز علیه ایران به سوی حلوفصل موضوع جلب میکند. 4. قطعنامه برنامه زمانبندی برجام را تأیید کرده و برای اختتام تحریمهای مرتبط، بازههای زمانی معینی را تعیین کرده است که این موضوع در تاریخ 50 ساله تحریم شورای امنیت کمنظیر است. 5. لحن قطعنامه در برخی موارد مندرج در قطعنامههای چهارگانه پیشین، از حالتی آمرانه به توصیه و درخواست تنزل پیدا کرده است. این مسئله درباره تحریمهای موشکی و بازرسی از هواپیماها و کشتیهای ایرانی مشهود است. 6. برخلاف تصور برخی، در صورت بازگشت احتمالی تحریمها طبق سازوکار بندهای 12 و 11 قطعنامه 2231، قطعنامه اخیر از حالت اجرائی خارج میشود و به قطعنامههای پیشین افزوده نمیشود.
7. موضع ایران مبنی بر بازگشت به برنامه هستهای خود در صورت بازگشت احتمالی تحریمها، در قطعنامه 2231 ذکر شده که در نوع خود کمنظیر است. هرچند برخی بحث غیرمؤثربودن فعل به کار گرفتهشده (noting) برای این بخش را برای اشاره به موضع ایران در قطعنامه مطرح میکنند و معتقدند حالت الزامی ندارد، اما باید توجه داشت که تا همین حد هم که موضع ایران بهعنوان کشور هدف تحریم در قطعنامه گنجانده شده است، اقدام قابلتوجهی است و طبیعتا اعضای شورای امنیت نمیپذیرفتند برای موضع ایران از لحنی آمرانه درباره بازگشت به فعالیتهای هستهای سابق استفاده شود. در غیر اینصورت اقتدار شورای امنیت به دست خویش زیر سؤال میرفت.
8. قراردادهای منعقدشده در بازه زمانی بین تاریخ رفع تحریم تا بازگشت احتمالی آنها معتبر خواهند بود. 9. شورای امنیت درباره تصمیمهای کمیسیون مشترک ناشی از برجام، صرفا میتواند رأی مخالف دهد. در غیر اینصورت، تصمیمهای کمیسیون مشترک ظرف پنج روز کاری از عدم اعتراض شورای امنیت معتبر خواهد بود. در واقع، شورای امنیت با تأیید برجام ذیل قطعنامه 2231 خود را به این سازوکار مقید کرده است. 10. تا پیش از برجام، طبق نظام تحریمهای پیشین، ایران نمیتوانست بهعنوان کشور هدف تحریم در کمیته تحریمی 1737 حضور داشته باشد و در تصمیمهای آن ایفای نقش کند، اما در نتیجه تأیید برجام توسط قطعنامه 2231، کمیته تحریمی 1737 با رفع تحریمهای ناشی از قطعنامههای پیشین منحل میشود و ایران نیز در کمیسیون مشترک حضور داشته و حق اظهارنظر خواهد داشت. 11. برخی اقدامات نظیر طراحی مدرن رآکتور اراک و فروش سوخت تولیدشده بیشتر از 300 کیلوگرم در ایران مشمول تحریمهای پیشین و فعلی شورای امنیت نخواهند بود و محدودیتهای خاصی بر نحوه تجهیز و خرید و فروش آنها توسط دولتها اعمال خواهد شد. 12. گزارش اجرای محدودیتهای وضعشده در پیوست دوم قطعنامه از دولتها خواسته نشده است. درحالیکه طبق رژیم فعلی تحریمها، دولتها موظف بودند درباره اجرای هریک از قطعنامههای تحریمی چهارگانه، گزارشی به کمیته تحریمی 1737 ارائه دهند. بنابراین، میزان نظارت بر اجرای محدودیتهای وضع شده فعلی کاهش قابل توجهی یافته است. 13. موضع دولت ایران این بوده است که پیوست دوم قطعنامه 2231 را قبول ندارد. این نکته در مقدمه پیوست دوم مبنی بر اراده 1+5 در اعمال محدودیتهای مزبور درج شده است که نامی از ایران درباره مشارکت در نگارش این پیوست برده نشده است. همچنین، این نکته در موضع ایران در بیانیه وزارت امور خارجه متعاقب صدور قطعنامه ذیربط نیز قابل مشاهده است، بنابراین ایران خود را صرفا به برجام متهد میداند و مفاد خلاف صراحت برجام در قطعنامه 2231 از نظر ایران اعتباری ندارد. به طور کلی موضع قابل توجه ایران این است که این کشور مانند گذشته مشروعیتی را برای اعمال تحریم علیه ایران مدنظر قرار نمیدهد. ضمن اینکه عدم ذکر نام ایران در پیوست دوم قطعنامه و حتی درج متن پیوست دوم قطعنامه به عنوان بخشی از برجام، نشان دهنده این نکته است که توافق میان ایران و 1+5 در مورد درج مصادیق این محدودیتها وجود نداشته است و اقدام شورای امنیت در درج پیوست دوم ارتباطی به توافق برجام ندارد. 14. تحریمهای پیشین شورای امنیت براساس پیوست دوم قطعنامه 2231 تبدیل به نوعی محدودیت زماندار شده است که درعینحال مشروط به تأیید مورد به مورد قبلی توسط شورای امنیت است. در واقع، بر روی کاغذ، روزی اجرای تحریمهای مختلف اعمالشده بر ایران پایان خواهند پذیرفت. درحالیکه پایان یافتن رژیمهای تحریمی وضعشده توسط شورای امنیت عمدتا به وسیله جنگ یا سرنگونی یا تسلیم رژیم سیاسی یا کشور مورد تحریم بود. درحالیکه ایران حقوق مورد مجادله خود با 1+5 را همچنان حفظ کرده است. 15.اصل تناظر تعهدات داوطلبانه در تمام برجام رعایت شده است، در واقع هر اقدام از سوی طرفین منوط به اجرای تعهد داوطلبانه طرف دیگر است. در نتیجه، تعهدات به صورت گامبهگام اجرا و پایش میشوند که در صورت نقض، هر یک از طرفین، به مرحله نخست بازگشت کنند. 16. همکاریهای هستهای غیرنظامی به عنوان پیوست سوم برجام از دیگر مواردی است که کمتر بدان توجه شده است. برایناساس، دولتهای 1+5 و سایر دولتها، در پروژههای هستهای غیرنظامی ایران و موضوعات مبتلابه آن، ازجمله امنیت و ایمنی هستهای همکاری خواهند کرد. این موضوع بدان معناست که صنعت هستهای ایران نهتنها برچیده نخواهد شد، بلکه با استفاده از همکاری بینالمللی و چارچوبی که در این خصوص اندیشیده خواهد شد، صنعت هستهای کشور با کمک جامعه بینالمللی به مسیر خود ادامه خواهد داد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.