درنگی در فرجام روزنامهنگاری بهجای برجام هستهای!
کریم ارغندهپور: امروز روز خبرنگار است. اوضاع روزنامهنگاری ما دراماتیک است. از همهسو فعلا ابرهای تیره بدبینی یا عدم حسنظن فراگیر است. هفته پیش من در یادداشت پیشوازی به مناسبت این روز عرض کردم: «تبریک نیازی نیست، کمی بیشتر اعتماد کنید». به قول سعدی «اگر در سرای سعادت کس است، ز گفتار سعدیش حرفی بس است». امروز اجازه میخواهم نگاهی از درون به وضعیت حرفه روزنامهنگاری بیندازم. روزنامهنگاری - مکتوب و شفاهی- هماینک با بحران مخاطب روبهروست. مخاطب حضور دارد، همچنان مشتاق دریافت مطلب هم هست ولی بهدلیل تعدد منبع خبر و سهولت دسترسی به آنها سختپسندتر شده است. این وضعیت در بیشتر نقاط جهان کمابیش هست. پرسش این است که آیا رسانههای دیجیتال، نهایتا رسانههای شفاهی و مکتوب را به زمین میزنند؟ گونه دیگر این پرسش، پیش از این برای حوزه کتاب هم مطرح بود. واقعیت این است که در این سالهای پرچالش، تیراژ کتاب تا حدودی تحتتأثیر دنیای دیجیتال واقع شده ولی حیات آن حفظ شده است. یا وقتی تلویزیون آمد، عین همین سؤال درباره مدیوم رادیو مطرح شد و جدی هم بود ولی دیدیم که رادیو باقی ماند. به نظرم دنیای ارتباطات حالا از این سؤال عبور کرده است. پرسش مهمتر، این است که رسانه چه تحولی باید در خود ایجاد کند تا بالنده و پویا باقی بماند؟ این سؤال باید به پرسش محوری و بلندمدت همه سردبیران رسانهها تبدیل شود. 20 سال پیش وقتی ما در روزنامه سلام کار میکردیم، انتشار اخبار سادهای که رادیو و تلویزیون به هر دلیلی آنها را پوشش نمیداد، مطالبه جدی مخاطب روزنامه ما بود. نظرسنجیهای روزنامه نشان میداد تقاضا برای این نوع اخبار (مثلا اخبار شورانگیز انتخابات) حتی گاهی از یادداشتهای اصلی روزنامه هم بیشتر بود. حالا دوران دیگری است. شاید بیشتر از 95 درصد اخبار تا زمان انتشار روزنامه، کاملا کهنه شدهاند. به همینخاطر روزنامههای دنیا همه سایت خبری آنلاین دارند. خبرها در لحظه رخداد با ابزارهای مختلف ارتباطی در یک رقابت چشمگیر به اطلاع مخاطبِ دردسترس میرسد. رسانه مکتوب حالا بهجای خبر باید تفسیر خبر به مخاطب بدهد و پیامدهای احتمالی آن. در نتیجه نیاز مخاطب نسبت به سابق کاملا تغییر کرده و به تناسب آن کار رسانه هم باید تغییر کند. این کار سختتر از روایت یک خبر است ولی رسانه را مطلوب نگه میدارد. صدالبته کار تفسیر، به دانش و شناخت وسیعی نیاز دارد و رسانه باید مفسران زبردستی داشته باشد. اینکه چند روزنامه از یک نویسنده برای تفسیر و تحلیل استفاده کنند طبعا از سوی مخاطب، جذاب نیست. همه روزنامهنگاران باید در دنیای جدید، تخصصیتر و جزئیتر وارد شوند. این کار حوزه کار آنها را محدودتر میکند ولی سخنشان ارزش و تقاضای شنیدن بیشتری پیدا میکند. میدانم که رسانههای مکتوب - بهویژه مستقلها- از بحران مالی هم رنج میبرند. سرمایهگذاری بیشتر شاید سخن غیرممکنی تلقی شود ولی این راه ناگزیر است. اگر رسانهای تحول را نپذیرد، امکان ادامه حیات را در آینده از دست خواهد داد. واقعیت روبهروی ما کاملا جدی و گاهی خشن است. رسانه مکتوب باید در شکل و محتوا تغییرات اساسی را بپذیرد، درباره کمیت و کیفیت آن آگاهانه تحقیق کند و بعد وارد رقابت با دنیای دیجیتال شود. در این صورت رسانه مکتوب جایگاه خود را حفظ خواهد کرد. معتقدم این واقعیت خواهناخواه در آینده اتفاق خواهد افتاد هرچند پارهای از رسانههای خوب هم بهدلیل بازماندن از این حرکت سریع، حذف خواهند شد. بحران مخاطب با این تغییر اگر به افزایش کیفیت رسانه بینجامد، فرجام نیکویی خواهد داشت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.