|

نگاهی به نمایش آزادی در قفس

نمایشی نه درخور

سحر سلطانی

آزادی در قفس می‌خواهد مباحث فلسفی انسان را در صحنه به چالش بکشاند، اما موفق نیست چون از ساختار و چارچوب و ادله قابل‌باوری برخوردار نیست. شادروان رضا کرم‌رضایی، بازیگر نام‌آشنای کشورمان بارها در نوشتن و ترجمه متن هم خود را محک‌ زده که در هر دو مورد هم به جایگاه معتبری نرسیده است. این متن هم گواه ضعف عمده او در درک موقعیت، ایجاد پیرنگ و شخصیت‌پردازی است. بدتر اینکه با بودن این ضعف‌های بارز و عمده، یک کارگردان بخواهد بدون هیچ تغییری آن را به صحنه ببرد. چون وظیفه کارگردان انتخاب متن است که به ضرورت اجتماع و اقتضای زمانه، هر متنی سبک و سنگین و در نهایت برای کارشدن گزینش می‌شود. مرحله بعد تحلیل متن است که در آن کارگردان اجازه دارد تغییراتی در متن ایجاد کند که اگر ضعفی در متن هست، بر طرف شود و اگر دیالوگ یا شخصیتی هست که متناسب با زمان حضور ندارد، آنها هم برای انطباق با محیط و زمان درست شود. با این تعابیر، اشتباه سیامک گل‌سرخ بارز و برجسته است چون متن پر از اشکال را برای کارکردن انتخاب کرده که این دیگر مناسبتی با معیارهای کار در صحنه ندارد. دوم اینکه توان تشخیص نقاط ضعف را هم اگر نداشته حتما نیاز به دراماتورژ بوده است که متن را به هر تقدیر برای یک اجرای بدون نقص آماده کند. مرحله سوم کارگردانی، گزینش بازیگران است که باید متناسب با سن و موقعیت اجتماعی و طبقه و اقتصاد و نسبت‌های خانوادگی موجود در متن انتخاب شوند. متأسفانه انتخاب بازیگران در نقش‌های اصلی باری‌به‌هرجهت است. بین خسرو بامداد پیرسال و طاهره بهرامی نسبتا جوان هیچ منطقی برای همسربودن نیست. از این گذشته نحوه هدایت و شیوه بازی‌ها راه به جایی نمی‌برد که برای مثال یک کمدی در صحنه اتفاق بیفتد. اگر کمدی دارای اندیشه است باید دست‌کم از رفتارهای سست و سبک پرهیز شود و اگر نشانه‌های کمدی در آن بارز است خنداندن و لبخندزدن تماشاگران یک اصل است. اما باید تعادلی بین این دو برقرار شود که در نهایت نیز اندیشه مغفول نماند. متأسفانه پیرنگ به‌درستی پیش نمی‌رود که شاهد یک وضعیت تکان‌دهنده باشیم. اینکه زن ثروتمند به چه دلیلی از نگهداری حیوانات در خانه‌اش دست برمی‌دارد و تصمیم به نگهداری یک انسان در قفس می‌گیرد برایمان معلوم نیست. این زن یکباره بچه‌دار هم می‌شود و بعد هم تصمیم می‌گیرد که مرد را آزاد بگذارد. حتی تصمیم مرد برای رفتن به قفس معلوم نیست با آنکه مرد وکیل نیازی نمی‌بیند که آن معلم دیروز و شهرستانی و هندوانه‌فروش امروز و ساکن تهران تن به قفس بدهد. برای همین سیر اندیشگانی درستی بر نمایش سوار نیست و همه‌چیز شکل باری‌به‌هرجهت به خود می‌گیرد و همین نکته است که اسباب زحمت می‌شود که چگونه است که نویسنده از انسجام فکری و منطقی پیروی نکرده تا بتواند متن تأثیرگذاری را خلق کند که تا حد زیادی هم متأثر از ساختار متون برتولت برشت است و می‌خواهد به شیوه قصه‌درقصه وضعیت نمایشی را برایمان نمایان کند. از این گذشته طراحی صحنه هم نه از چیدمان درست و نه از شمایل به‌قاعده و زیبایی برخوردار است. این خانه بیشتر شباهت به مکان زندگی فردی بخت‌برگشته و بیچاره دارد که با وسایل قسطی و کهنه می‌خواهد ادا و اطوار پول‌دارها را درآورد. نشانه‌هایی از ثروت در یک چیدمان درست، به‌ظاهر ما را با چنین مفهومی آشنا می‌کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.