109 سال پس از مشروطه
غلامعلی رجایی
ديروز مصادف با یکصدونهمین سالروز صدور فرمان شاه قاجار در انقلاب مشروطیت بود که البته بهتراست آن را قیام یا نهضت مشروطه بنامیم.چون دراین حرکت سیاسی نظام سلطنت سرجایش ماند و شاه مستبد قاجار- مظفرالدینشاه- همچنان بر تخت حکومت خویش ماند و ملت ایران که بهدنبال حقوق حقه خود بود براساس فرمان همین شاه و برای نخستینبار در طول تاریخ کهن خود به عدالتخانه و مجلس شورای ملی و قانون اساسی دست یافت. تاریخ، درسهای شگفتی در باطن خود نهفته دارد. انسان باور نمیکند 109 سال پیش ملتی با تمدني بیش از هفتهزار سال که از محدود ملتهاي با تمدن بزرگ و کهن در این کره خاکی بودهاند در مبارزهای مسالمتآمیز فقط و فقط به دنبال این بودند که قیام کنند و بگویند که شاه دیگر نباید حکم چوپانی برای آنها باشد و آنها هم دیگر نباید رعیت سلطان نامیده شوند و حکم رمه و گلهای بیاختیار در برابر قدرت بیانتهای شاه داشته باشند. بهدنبال این بودند که به شاه بگویند باید بین آنها و او، قانونی برقرار باشد و آنان هم حقوقی دارند و حق فقط متعلق به او نیست تا به هر که دلش بخواهد فرمان بدهد و هر آنچه را که او اراده کند، انجام شود.آری؛ ملت ایران 109 سال قبل برای اولینبار دم از قانون و عدالت و مجلس شورا زد و بدان هم دست یافت.از اصول بیتردید نهضت مشروطه، نقش انجمنهای سیاسی بسیار فعال و روشنگر و روشنفکرانی است که با شبنامهها یا نوشتههای خود سعی میکردند اقشار مختلف ملت را با حقوق حقه خود آشنا کنند تا بهپا خیزند و حکومت شاه را مشروط به قانون کنند.از دیگر اصول مسلم حرکت مشروطه نقش مراجع ایرانی مقیم نجف در حمایت از مشروطه و خواسته ملت مبنیبر ادامه کار مجلس شورا بهویژه در دوران سیاه حکومت کوتاه و کودتایی محمدعلی میرزا بود.
از دیگر درسهای روشن مشروطه، تضعیف موقعیت علمای دین توسط برخی روشنفکران بود؛ امری که به شهادت مجتهد تراز اول تهران یعنی مرحوم شیخفضلالله نوری منجر شد. اختلاف بین این دو قشر در نهایت به سود شاه مستبد قاجار تمام شد.قیام مواج مشروطه با وجود آنکه نخستین حرکت آزادیخواهی ملت ایران بود، به فاصله اندکی از حرکت بازایستاد و از دل آن استبداد رضاخانی سربرآورد که دستنشانده مستقیم انگلیس استعمارگر بود. استبدادی که بیش از 50 سال بر ایران و ایرانی تحمیل شد.تجربه تلخ مشروطه و فرجام تلختر، آن ملت و رهبران دینی مشروطه را چنان دلسرد کرد که پس از چند دهه وقتی به مرحوم آیتالله بروجردی میگفتند شما با وجود برخورداری از قدرت نفوذ در ملت و قدرت بسیج عشایر کشور و عدمقدرت شاه جوان - پهلوی دوم- چرا به فکر تغییر نظام سلطنتی شاهنشاهی نیستید؟ میگفتند: من از فرجام مشروطه این درس را آموختم که در کاری که فرجامش نامعلوم است، وارد نشوم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.