|

زمینه‌های خطر سکته مغزی

محمدرضا قینی*

صبح یک روز وسط هفته، در اوج شلوغی اورژانس بیمارستان، آقای 68ساله‌ای را به علت اختلال تکلم و ضعف دست‌وپای راست به اورژانس آورده‌اند. پزشک کشیک اورژانس علائم حیاتی بیمار را چک می‌کند. نبض بیمار نامنظم است. فشارخون بیمار 220 بر روی 110 میلی‌متر جیوه است. یک قطره خون از نوک انگشت بیمار می‌گیرد و قند خون را با دستگاه چک می‌کند. قند خون بیمار 380 است. وقتی برای معاینه چشم به وی نزدیک می‌شود، بوی سیگار شدیدی استشمام می‌کند. پزشک از اطاق معاینه بیمار خارج می‌شود. از خانم جوانی که دختر بیمار است، می‌پرسد بیمار سابقه چه بیماری‌ای داشته است. جواب تکان‌دهنده است. «پدر هیچ بیماری‌ای نداشته است. اصلا پدر هیچ وقت دکتر نمی‌رفت. دفترچه بیمه‌اش را نگاه کنید، کاملا سفید است». پزشک، حیران می‌پرسد: «مگر ایشان نمی‌دانستند فشارخون و قند بالا دارند؟». خانم جواب می‌دهد: «گاهی فشارشان را می‌گرفتیم بالا بود، ولی پدر می‌گفت دستگاه فشارخون او را عصبی می‌کند و همین باعث می‌شود فشارش بالا برود». بیمار حدود یک ساعت قبل دچار ضعف و اختلال تکلم شده است. پزشک و پزشک اورژانس فعال می‌شوند. فقط دو ساعت زمان برای تمام اقدامات تشخیصی و سپس شروع درمان دارند. با همراهان بیمار صحبت می‌کنند. دقایق به‌سرعت می‌گذرند. دختر بیمار رضایت می‌دهد که درمان تزریقی حل‌کننده لخته با وجود خطراتش انجام شود. قبل از درمان ‌باید فشار بیمار با دقت و به مقدار مشخصی کاهش داده شود. دختر بیمار با چشمانی نگران به پزشک می‌گوید: «عجله کنید. زمان زیادی نداریم». پزشک درحالی‌که به سوی اتاق بیمار می‌رود در دل خود می‌گوید: «زمان زیادی داشتیم. سالیان سال زمان داشتیم. ولی اکنون کاشته طولانی‌مدت ثمر داده است. حالا دیگر فقط دو ساعت زمان داریم».

سکته مغزی و سکته قلبی هر دو نقطه پایانی سال‌ها در معرض قرارگرفتن زمینه‌هایی است که زمینه‌های خطر نامیده می‌شود. درواقع سکته مغزی و سکته قلبی هیچ کدام بیماری مغز یا قلب نیستند، بلکه هر دو بیماری عروق هستند. عروق طی سالیان طولانی دچار تنگی می‌شوند. این تنگی در زمینه بیماری‌های دیگر تسریع می‌شود. مهم‌ترین زمینه خطر سکته‌ها که قابل‌تغییر است، فشارخون است. تقریبا نیمی از سکته‌ها به‌نحوی به علت فشارخون بالاست. فشارخون با یک اندازه‌گیری ساده مشخص می‌شود و بسیاری از اوقات با افزایش فعالیت فیزیکی و تغییر رژیم غذایی، کاهش مصرف نمک و کاهش وزن درمان می‌شود و در صورت عدم بهبود با این اقدامات، درمان دارویی انجام می‌شود. دیابت و بالابودن قند خون، از دیگر زمینه‌های خطر سکته‌ها هستند. مصرف سیگار از زمینه‌های خطر جدی سکته‌های قلبی و مغزی و انسداد عروق اندام‌هاست. چاقی و عدم فعالیت بدنی کافی، از زمینه‌های خطر مهم در جوامع صنعتی و شهری هستند. زمینه‌های خطر سکته مغزی بیمارانی که مشکلات قلبی دارند، در معرض خطر تشکیل لخته در قلب هستند که این لخته ممکن است هر لحظه در جریان خون قرار گیرد که با توجه به جریان زیاد خون مغز، به سمت مغز رفته و یکی از عروق مغز را مسدود کند. بنابراین با توجه به این زمینه‌ها از سنین جوانی و میان‌سالی می‌توان به نحو چشمگیری خطر بروز سکته‌ها را کاهش داد. یک معاینه ساده به فواصل زمانی خاص و انجام چند آزمایش در پی‌بردن به وجود این زمینه‌های خطر بسیار اهمیت دارد. فعالیت بدنی منظم و ترک سیگار و رعایت رژیم غذایی حاوی میوه‌جات و سبزیجات، از الگوهای زندگی سالم است که از جوانب متعدد و ازجمله کاهش ابتلا به بیماری‌های عروقی، باعث طول‌عمر می‌شود. آمارهای جهانی نشان داده است دستاوردی که از درمان زمینه‌های خطر در کاهش بروز سکته‌های قلبی و مغزی به دست می‌آید، به‌مراتب بیش از اثر درمان‌هایی است که پس از وقوع سکته در دسترس داریم. ما سالیان سال وقت داریم تا نگذاریم به زمانی برسیم که وقت چندانی نداشته باشیم. * عضو هیأت‌علمی دانشگاه علوم‌پزشکی تهران رئیس کمیته علمی انجمن سکته مغزی ایران

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.