دنیای امروز با سکته مغزی چه میکند؟
زمان طلایی درمان را از دست ندهید
فرهاد عصارزادگان*
سکته مغزی درد ندارد و به علت اثراتی که روی کیفیت و عملکرد فرد سکتهکرده میگذارد، فرد و خانواده و جامعه را مـتألم میکند و هم از نظر عملکردی و هم از نظر اقتصادی، اثرات ناگواری بر فرد و جامعه میگذارد. بنابراین با توجه به موارد فوقالذکر دنیای امروز توجه ویژهای را برای پیشگیری و درمان هرچه سریعتر و کاهش عوارض ناشی از آن مبذول کرده است. سکته مغزی (CVA) سومین علت شایع مرگومیر در جهان است که بهطور کلی در دو دسته هموراژیک (ناشی از خونریزی) و ایسکمیک (ناشی از نرسیدن خون به بافت مغزی ثانویه و انسداد رگ توسط لخته) قرار میگیرد. از این بین، سکتههای مغزی ایسکمیک درصد بیشتری از موارد سکته مغزی را شامل میشود. در هر دو مورد، اقدامات درمانی گذر از مرحله حاد، کنترل فاکتورهای خطرساز قابل اصلاح و جلوگیری از وقوع مجدد اتفاق مشابه است. مهمترین عامل خطرساز برای وقوع سکتههای مغزی هموراژیک، فشارخون بالاست که کنترل آن میتواند تا حدودی از وقوع خونریزی جلوگیری کند. درمان در مورد سکتههای مغزی ایسکمیک پیچیدگیهای بیشتری دارد و از عواملی مثل زمان مراجعه بیمار، وسعت بافت مغزی آسیبدیده، سن و ... تأثیر میپذیرد. بهطور کلی فرایند درمان موارد ایسکمیک شامل سه مرحله اصلی است:
مرحله اول یا مرحله طلایی: مربوط به سه تا چهارونیم ساعت اول شروع علائم بیماری است و شامل درمانهای حلکننده لخته است. در صورتیکه بیمار مبتلا به سکته مغزی ایسکمیک، در سه تا چهارونیم ساعت اول پس از شروع علائم مراجعه کند، به شرط وسیع نبودن بافت مغزی آسیبدیده، عدم شواهد خونریزی و چندین فاکتور دیگر، میتوان از درمانهای حلکننده لخته استفاده کرد. این نوع از درمان تنها حالتی است که احتمال دارد میزان ناتوانی ناشی از آسیب بافت مغزی را کاهش دهد. این روش درمانی با توجه به تأثیری که میتواند روی ناتوانیهای پس از سکته مغزی داشته باشد، امروز به صورت ویژهای مورد توجه قرار گرفته است به نحوی که در برخی از کشورها تجویز این داروها توسط گروه فوریتهای پزشکی انجام شده و حداکثر تلاش ممکن برای تجویز بهموقع آن برای موارد مناسب صورت میگیرد. استفاده از این روش درمانی در کشور ما هم رو به افزایش است، هرچند مشکلاتی مثل مراجعهنکردن بیماران در زمان طلایی و دردسترسنبودن دارو در بسیاری از مراکز درمانی وجود دارد. مرحله دوم: در مورد سکتههای هموراژیک یا ایسکمیکی است که بعد از چهارونیم ساعت مراجعه کردهاند یا به هر دلیلی، شرایط لازم برای دریافت درمان حلکننده لخته را نداشتهاند. هدف درمانی در این مرحله جلوگیری از افزایش وسعت بافت مغزی آسیبدیده و زیر نظرگرفتن بیمار از لحاظ احتمال بروز عوارضی مثل تورم بافت مغزی، افت سطح هوشیاری، اختلال بلع و مواردی از این دست است. در این مرحله بستریکردن بیمار در بیمارستان ترجیحا در واحدهای مخصوص سکته مغزی در اکثر موارد ضروری است. با توجه به اینکه تورم بافت مغزی آسیبدیده به صورت تأخیری اتفاق میافتد و مقدار آن معمولا در روزهای سوم تا پنجم بعد از وقوع سکته به حداکثر میرسد، ممکن است در این زمان بیماران دچار تشدید علائم و افت سطح هوشیاری شوند یا نیاز به تنفس مکانیکی و بستری شدن در آیسییو پیدا کنند. در این حالت، در صورتی که بیمار مورد مناسبی برای انجام عمل جراحی باشد، ممکن است توسط همکاران جراح اعصاب به منظور کاهش فشار مغزی تحت جراحی کرانیوتومی (برداشت بخشی از استخوان جمجمه) قرار بگیرد. البته متأسفانه در مواردی که وسعت بافت مغزی آسیبدیده زیاد و تورم مغزی شدید باشد یا محل درگیری در نزدیکی مراکز کنترل تنفس و سطح هوشیاری قرار گرفته باشد، امکان وقوع عوارض ناتوانکننده و حتی مرگ بیمار وجود دارد. هرچند این فاز درمان باعث کاهش ناتوانیهای ناشی از سکته مغزی نمیشود، ولی با توجه به احتمال زیاد وقوع عوارض ذکرشده، از اهمیت ویژهای برخوردار است. مرحله سوم: بعد از گذر از فاز حاد و شامل توانبخشی بیمار و جلوگیری از وقوع حوادث مشابه است. درمانهای مورد استفاده در این مرحله عموما استفاده از داروهای ضدپلاکت مثل آسپیرین است که برای عموم آشناست و حدود 30درصد احتمال وقوع مجدد سکته مغزی ایسکمیک را کاهش میدهد. در هر دو نوع سکته مغزی، کنترل عوامل خطرساز بیماری نظیر فشارخون بالا، دیابت، چاقی و مصرف سیگار از اهمیت ویژهای برخوردار است. توانبخشی جزء مهمی از فرایند درمان بیماران سکته مغزی است که با هدف کاهش ناتوانیهای حاصل از آسیب مغزی و حفظ کیفیت زندگی در بهترین حالت ممکن انجام میگیرد. درنهایت ذکر این نکته ضروری است که بهترین راه برای کاهش عوارض قابلتوجه سکته مغزی، پیشگیری از وقوع آن است و کنترل فشارخون، دیابت و چربی خون بالا، رژیم غذایی سالم و فعالیت فیزیکی مناسب نقش مهمی در این زمینه ایفا میکنند. *عضو هیأتعلمی دانشگاه علومپزشکی شهیدبهشتی عضو هيأتمديره و مسئول روابط عمومي انجمن سكته مغزي ايران
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.