|

تاریخ‌ رو به پایان

اگر طالبان افغانستان نتوانند به‌زودی بر بحران جانشینی که پس از اعلام مرگ «ملاعمر»، رهبر سابق این گروه، به‌وجود آمده، فائق آیند، بدون شک به‌زودی افغانستان دچار چالش بزرگ‌تری خواهد شد. امیرالمؤمنین طالبان را افراد انگشت‌شماری دیده بودند، اما تصویر صددرصد تأییدشده او، ظاهرا در اختیار هیچ اداره استخباراتی جهان نیست. تمام معلومات راجع به ملاعمر این است که او حدود ٥٦ساله و یک چشم‌اش کور بود. در طول حاکمیتش، او فقط سه یا چهار بار از طریق رادیو صحبت کرد و کسی حتی یک‌بار دیگر هم صدایش را نشنیده است. اما ظاهرا همین حضور نیز برای پیوستگی اعضای طالبان کافی بود چراکه اکنون دودستگی عجیبی بین آنها به‌وجود آمده است. با این دودستگی کنونی نمی‌توان آینده‌ای را برای این جنبش متصور شد. اکنون عده‌ کثیری از طالب‌ها به گروه‌هایی مانند داعش پیوسته‌اند و این امر نیز سبب اختلافات عدیده‌ای بین رهبران طالبان شده است. طالبان و داعش زمینه‌های ایدئولوژیک مشترکی ندارند. داعش متعلق به مکتب سلفی است که در تضاد با مکتب حنفی موجود در افغانستان است. «علی محمدعلی»، کارشناس سیاسی و امنیتی، که مستقر در کابل است، در رابطه با مرگ ملاعمر می‌گوید: «به‌طور قطع، مرگ ملاعمر پایان یک دوره در تاریخ طالبان و افغانستان خواهد بود. مرگ او تأثیر زیادی بر شورشیان نخواهد گذاشت، اما از لحاظ سیاسی، طالبان معلول خواهد شد. برای آنها بسیار سخت خواهد بود تا بتوانند رهبری را پیدا کنند که مانند ملاعمر باشد». طالبان اخیرا به داعش در زمینه افزایش نفوذش در این منطقه هشدار داده بود، اما این مسئله موجب توقف مبارزان این گروه و عدم وفاداری به ابوبکر البغدادی، رهبر داعش نشده است. رحیم‌الله یوسفزی، کارشناس پاکستانی مسائل افغانستان، در این‌باره می‌گوید: «جنبش طالبان با سخت‌ترین لحظه حیاتش روبه‌رو شده است». «مایکل کوگلمن»، کارشناس افغانستان در مرکز بین‌المللی «وودرو ویلسون»، نیز بر این باور است که «این بزرگ‌ترین آزمون پیش‌ِروی طالبان افغانستان است. ملاعمر یا ایده ملاعمر، برای این سازمان به‌شدت وحدت‌بخش بود». حالا با مرگ او رقابت‌های شدیدی شکل گرفته است. ملاعمر از سوی طرفدارانش به‌عنوان «امیرالمؤمنین» خطاب می‌شد و نه‌تنها رهبر این گروه نظامی، بلکه رهبر معنوی شبه‌نظامیان در سراسر منطقه بود. کوگلمن معتقد است: «بسیاری از شبه‌نظامیان طالبان که از سکوت طولانی‌مدت رهبرشان ناراضی بودند، هم‌اکنون دلیل مستحکمی برای جداشدن از تشکیلات خودشان و اعلام وفاداری به داعش دارند. مرگ ملاعمر عاملی بسیار مهم در زمینه سربازگیری برای داعش خواهد بود و می‌تواند به قدرت‌گیری این گروه در این منطقه کمک زیادی کند». «گریم سمیت»، تحلیلگر ارشد گروه بحران بین‌المللی در بخش افغانستان، اما باور دیگری دارد و می‌گوید: ملاعمر نزد طالبان یک نماد مهم بوده، اما ارزش حیاتی نداشت. او ادامه می‌دهد: «من چند سال قبل با ۴٢ جنگجوی طالبان مصاحبه کردم و این نکته باعث حیرتم شد که طالبان می‌گفتند آنان نه‌تنها برای به قدرت‌رسانیدن دوباره ملاعمر، بلکه به خاطر برقراری یک نظام اسلامی، می‌جنگند». برای سمیت، مرگ ملاعمر یک خبر ناخوشایند است، چراکه به‌زعم او، این خبر رشته مذاکرات صلح را با مشکلات و آزمون‌های جدید مواجه می‌کند. به باور سمیت، خبر مرگ ملاعمر ممکن است طالبان را به چند دسته تقسیم کند، درحالی‌که «کابل می‌کوشد تا با یک رهبر اصلی بر سر صلح گفت‌وگو کند، نه با فرماندهان متعدد آنان».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.