خاطره «آذریزدی» و روز ادبیات کودک و نوجوان
محمود برآبادی
توجه به مفهوم کودکی و پذیرفتن کودک بهعنوان شخصیتی مستقل در خانواده تحتتأثیر اندیشههای متفکران غرب همچون جان لاک (فیلسوف قرن هفدهم انگلیس)، ژانژاک روسو (دانشمند تعلیم و تربیت قرن هجدهم فرانسه) و ژان پیاژه (روانشناس قرن بیستم فرانسه) بود؛ در ایران هم این رویکرد بعد از انقلاب مشروطه آغاز شد و بهدنبال چنین تلقیای از کودک بود که ادبیات خاص کودک پدید آمد و نویسندگان و تصویرگرانی که در این حوزه فعالیت میکردند، پا به عرصه نهادند. نشریات خاص کودکان منتشر شد، بازیها، جوایز، نهادها و نمایشگاههای ویژه کتابهای کودک شکل گرفت و ادبیات کودک با هویتی مستقل و مشخص به رسمیت شناخته شد. چندسال پیش به پیشنهاد گروهی از نویسندگان، شورای فرهنگ عمومی کشور، هجدهم تیرماه را که روز درگذشت مهدی آذریزدی است، روز ادبیات کودک و نوجوان نام نهاد و از آن پس این روز در تقویم رسمی کشور ثبت شد. مهدی آذریزدی مؤلف مجموعه کتابهای «قصههای خوب برای بچههای خوب» و «قصههای تازه از کتابهای کهن» است که جلد نخست آن در سال 1336 انتشار یافت و تا بعد از انقلاب ادامه پیدا کرد. آذریزدی این دو مجموعه را از آثار ادبیات کلاسیک ایران بازنویسی کرده است و از آنجا که جزء اولین بازنویسیهای ادبیات کهن است و توسط یک انتشارات معتبر منتشر شده و تصاویر و کتابسازیهای مناسبی دارد، خیلی زود جای خود را در ادبیات کودک و نوجوان ایران باز کرد و مورد استقبال خوانندگان نوجوان واقع شد و بارهاوبارها تجدیدچاپ شد. دلیل دیگر موفقیت آذریزدی این بود که او در بازنویسی این کتابها از نثر روایی شیرینی بهره گرفت که میتوانست با خواننده نوجوان ارتباط برقرار کند؛ نثری که حدواسط قصهگویی و داستاننویسی است. اما در نامگذاری روز ادبیات کودک و نوجوان به یک نکته توجه نشده است. معمولا برای نامگذاری چنین روزهایی، زادروز شخص را در نظر میگیرند، نه روز درگذشت او را. و شاید دلیل استقبال کم از چنین روزی و انعکاس کمرنگ رسانهای آن، همین موضوع است. اما چه موافق چنین روزی باشیم و چه نباشیم، آذریزدی نویسندهای تأثیرگذار در ادبیات کودک، بهویژه در حوزه بازنویسی ادبیات کهن ماست. او در 27 اسفند 1301 خورشیدی در روستای خرمشاد یزد به دنیا آمد و 18 تیرماه 1388 در تهران از دنیا رفت و در زادگاهش به خاک سپرده شد. انتظار میرود حال که چنین روزی را به نام ادبیات کودک و نوجوان نامگذاری کردهاند، فقط در حد حرف و دادن چند پیام و نوشتن چند شعار نماند و توجه ویژهای به مقوله ادبیات کودک و نوجوان صورت گیرد. تیراژ کم کتاب و وجود ممیزیهای سلیقهای که صدای نویسندگان خودی را هم درآورده، بیتوجهی به حقوق صنفی و مالکیت معنوی اثر که حتی از سوی نهادهای رسمی مانند صداوسیما هم نادیده گرفته میشود، نداشتن بیمه کار و درمان در مورد بسیاری از نویسندگان، کسر مالیات از حقالتألیف نویسنده، درحالیکه طبق قانون مصوب مجلس شورای اسلامی در سال 88، نویسندگی و امور نشر از پرداخت مالیات معاف هستند و بسیاری مشکلات دیگر همچنان دامنگیر نویسندگان کودک و نوجوان است. امیدواریم سال آینده که بار دیگر از چنین روزی یاد میکنیم، شاهد ازمیانرفتن پارهای از این مشکلات باشیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.