زوال منظره نگاری و رواج «باب راس»
احمدرضا دالوند
باب راس (1995-1942) یک مجری و نقاش عامهپسند آمریکایی بود و کمتر کسی ممکن است تا اندازهای به هنر نقاشی علاقهمند باشد و نام باب راس با آن موهای ژولیده و تکیه کلامهای خاصش را نشنیده باشد. او در 53 سال زندگیاش و در سالهای واپسین عمرش توانست شیوه نقاشی تجاری و سبک عامهپسند خود را ارائه کند. شیوه نقاشی باب راس، شیوهای در تکنیک رنگ و روغن است که به اصطلاح «مرطوب روی مرطوب» نامیده میشود. هرچند طرز کار سطحی وی چیزی برای آنالیز و نقد هنری باقی نمیگذارد اما میتوان به چند نکته درباره شیوه کار «باب راس»، اشاره کرد: 1- عدم توجه به جزئیات، 2- عدم توسعه و پیشرفت سبک، 3- تخیل دمدستی و چشمفریب (البته چشمفریبی آموزههای باب راس مختص چشمهای تربیتنشده است). باب در جوانی به مدارس زیادی برای یادگیری نقاشی رفت، اما از کندی رسم تابلوها با روشهای کلاسیک خسته و ناکام شد و تصمیم گرفت در روش «مرطوب روی مرطوب» در نقاشی، ویژگی دلخواهش را ارائه کند و آن را بهکار گیرد تا بتواند بسیار سریعتر نقاشی بکشد و نقاشی یاد بدهد و این دستمایه اصلی تکنیک او شد. پخش برنامه تلویزیونی باب راس در ایران از سال ۱۳۸۰ در شبکه چهارم صداوسیما (شبکه فرهیختگان) آغاز شد و در سالهای متمادی در سایر شبکهها و اخیرا هم برای چندمینبار پیاپی در شبکه آموزش نیز در حال پخش و بازپخش است. بدیهی است که در این مدت بینندگان بسیاری را با خود همراه کرده و بسیاری، از جمله نوجوانان فراوانی را با این باور همراه ساخته است که نقاشی یعنی همین که باب راس آموزش میدهد و چراکه نباید اذهان ناآموخته و چشمهای تربیتنشده مردم به چنین باور سطحی دچار نشوند؟ باب راس با انواع قلمموهای سوزنی و بادبزنی با قراردادن رنگهای زرد و سبز (به هنگام تابستان و بهار) و قرمز و نارنجی (به وقت پاییز)، روی پسزمینه قهوهای تیره و حتی روی پسزمینه سیاه (که اصلا در طبیعت موجود نیست)، کاجی را با کسری از ثانیه در مقابل چشمان حیرتزده عموم مجسم میسازد. او با یک اشاره تنه درختان را رسم کرده و با چرخش قلم ابر کوچکی را در آسمان نقش میکند و همه این نقشپردازیها را با شیوهای مفتضح و کاملا قلابی به سرانجام میرساند و از همه اینها بدتر، اقدام بیحسابوکتاب تلویزیون است که با پخش چنین برنامهای در بیش از یک دهه، هیچ توضیحی مبنی بر اینکه: ای بینندگان و ای علاقهمندان هنر نقاشی، آنچه ملاحظه میفرمایید نوعی از نقاشی سطحی و غیرهنرمندانه است و برای عوامی که داعیه هنرمندی ندارند یا افراد بازنشستهای که نیاز به سرگرمشدن دارند، ساخته شده و فاقد هرگونه ارزشگذاری هنری است. تلویزیون با همراهی ناآگاهانه و صمیمانه با مرحوم باب راس او را یاری میدهد تا در برنامههایش به همگان ثابت کند که همه میتوانند مانند او نقاشی بکشند. رواج سیاق مبتذل منظرهنگاری باب راس در پخش و بازپخش مستمر رسانه ملی، همزمان است با زوال هنر منظرهنگاری در ایران، عدم تجلیل هنرمندان ایرانی از طبیعت و نیز فرسایش تلخ چشماندازهای طبیعی سرزمین ما.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.