الجار ثم الدار
محمدجواد ظریف
در سنت دیرین منطقه ما و در دینِ حنیفِ اسلامِ همه ما (که همه ما را بههم پیوند میدهد)، توصیه حکیمانهای وجود دارد: الجار ثم الدار. در جهان امروز ما این توصیه اخلاقی ژرفنگرانه که 14 قرن قبل به ما ابلاغ شد، یک ضرورت غیرقابل انکار است: رفاه و امنیت فقط در محیطی برخوردار از این دو نعمت بزرگ دستیافتنی است.
اولویت اول ایران از ابتدا داشتن روابطی خوب و مستحکم با همسایگانش بوده و این موضوع بهویژه از ابتدای روی کارآمدن دولت جدید ایران بهصراحت اعلام و پیگیری شده است. سفر منطقهای من به سه کشور همسایه شامل کویت، قطر و عراق بلافاصله بعد از توافق تاریخی هستهای ایران و پنج عضو دائمی شورای امنیت و آلمان در وین، بر همین راهبرد و اهتمام در سیاست خارجی ایران تأکید دارد. درحالحاضر، منطقه ما در ناآرامی بهسر میبرد و خطراتی جدی بنیانهای جامعه و فرهنگ بسیاری از كشورهای مسلمان این منطقه را بهشدت تهدید میکند. هرچند ایران، با تكیه بر یک جمعیت منعطف و در عینحال مقاوم، در برابر سلطهگری و با ارائه افقهای جدیدی از تعامل سازنده، به لطف خدا در ثبات و امنیت بهسر میبرد، ولی نمیتواند نسبت به ویرانیهای عمیق اطراف خود بیتفاوت باشد. تجربه به ما میگوید بیثباتی و ناآرامی، مرزی نمیشناسد. امروز امنیت هیچ کشوری در این دنیای جهانیشده نمیتواند در محیطی ناآرام تضمین شود. توافق وین یک شروع ضروری برای منطقه بود و نهتنها به ضرر هیچیک از همسایگان ما نیست، بلکه دستاوردی برای تمامی منطقه است، چراکه به یک تنش غیرضروری و 12 ساله که بیش از همه منطقه ما را تهدید میکرد، خاتمه داد. اینک زمان پرداختن به كارهای مهمتری است که در رأس آنها جستوجوی راهکارهایی است که به ایران و دیگر كشورهای منطقه برای ریشهکنی عوامل بیاعتمادی و تنش در منطقه، کمک کند. تأسیس یك مجمع گفتوگوی منطقهای در خلیجفارس و در مرحله بعدی بین کشورهای مسلمان خاورمیانه بهمنظور تسهیل تعاملات، نیازی اساسی است كه بايد از مدتها قبل به آن پرداخته میشد. این گفتوگوی منطقهای باید براساس اهداف مشترك و برخی اصول عمومی پذیرفتهشده بین کشورهای منطقه صورت گیرد كه مهمترین آنها عبارتند از: احترام به حاكمیت، تمامیت ارضی و استقلال سیاسی تمامی كشورها، مرزهای غیرقابل نقض، عدم دخالت در امور داخلی سایر كشورها، حلوفصل مسالمتآمیز اختلافات، ممنوعیت تهدید یا استفاده از زور و اشاعه صلح، ثبات، پیشرفت و سعادت در منطقه. همه ما باید این واقعیت را بپذیریم زمان بازیهای با حاصل جمع صفر تمام شده و ما همه با هم، یا برنده یا بازندهایم... . در هیچ نقطهای از دنیا اهمیت این سازوكارها مشهودتر از منطقه خلیجفارس و بعد از آن خاورمیانه اسلامی نیست و نیاز به یك ارزیابی هوشمندانه از پیچیدگیهای منطقه و اتخاذ سیاستهایی پایدار بهمنظور مواجهه با آن غیرقابل انکار است. اگر قرار باشد كه یك موضوع را از میان فجایع جاری منطقه برای شروع مباحثات جدی انتخاب كنیم، یمن یك نمونه خوب خواهد بود. ایران یك رهیافت معقول و اجرائی برای حل این بحران دردناك و غیرضروری ارائه داده است. طرح چهارمادهای ارائهشده ایران خواستار آتشبس فوری، كمكهای انساندوستانه برای غیرنظامیان یمنی، تسهیل گفتوگوهای گروههای یمنی داخل كشور و سرانجام هدایت آنها به سمت تشكیل یك دولت فراگیر گسترده وحدت ملی است. طرح مشابهی هم دو سال قبل و پس از مشورت با برخی همسایگان و دیگر کنشگران برای بازگرداندن صلح و ثبات به سوریه پیشنهاد شده است که به موازات تلاش برای حلوفصل بحران یمن، میتواند با همکاری دیگرکشورهای اسلامی و تحت نظارت سازوکارهای سازمان ملل متحد در دستور کار قرار گیرد. همزمان میتوان این گفتوگوهای راهبردی را برای اتخاذ گامهای مشخص و ایجاد درک بهتر برای حل و فصل و بررسی مسائلی همچون تروریسم و افراطگرایی، جلوگیری از بروز جنگ فرقهای و طایفهای و همچنین تنوعبخشیدن به همکاریهای علمی و صنعتی و توسعه و ارتقای روابط بین کشورهای اسلامی منطقه به کار گرفت. همکاریهای هستهای صلحآمیز میتواند یک نمونه بارز از اینگونه همکاریها باشد. دستیابی به فواید فناوری صلحآمیز هستهای براساس مقررات بینالمللی حق ایران و همه کشورهای مسلمان خاورمیانه است. همکاری تمامی کشورهای منطقه برای دستیابی به چنین اهدافی ضروری است. از موارد قابل پیگیری در این همکاریها میتوان به موارد زیر اشاره کرد: استفاده از امکانات غنیسازی بهعنوان مرکز منطقهای برای تولید سوخت اتمی با همکاری کشورهای اسلامی منطقه در بُعد فنی و همچنین تشدید تلاشهای بینالمللی برای ایجاد منطقه عاری از سلاح هستهای در خاورمیانه در بِعد سیاسی. *این یادداشت روز گذشته در چهار روزنامه الشروق مصر، السفیر لبنان، الرأی كویت و الشرق قطر به طور همزمان منتشر شده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.