|

توپکاپی توپکاپی!

سیاوش رزمند: پرچم‌ها نیمه‌افراشته، سلیمان دمیرل بود و طبال‌ها در شهر؛ خبر از رمضان می‌دادند. در خیابان استقلال در نیمه‌شب هم جوانان سرخوشی را می‌شد دید که بر حسب پیشینه قومی‌شان، سرودهای انقلابی ترکی و یا کردی را می‌خواندند و می‌رقصیدند و رجبِ مغرور را به ریشخند می‌گرفتند. دموکراسی ترکی نیمه ‌تاریکش را برای حزب عدالت و توسعه نشان داده بود و اینک آنها بودند که باید وفاداری‌شان را به نظامی دموکراتیک نشان می‌دادند. از گذشته‌ای دور سخن نمی‌گوییم، از همین ماه گذشته می‌گوییم که پرچم‌های تیم فوتبال «گالاتاسرای» تمام استقلال را به جشن یک قهرمانی دیگر پوشانده بود. اما در سوروچ بود که شادمانی رنگ خون گرفت و روشنایی چراغ لامپ آک پارتی از زیر بیرق سیاه داعش به‌وضوح رخ نمایاند و به شانلی اورفایی تابانده شد که همین‌گونه هم زخم‌خورده جنگ داخلی سوریه بود. چرخه خشونت «مسئله کردی» دوباره به حرکت درآمده است و جنگنده‌های ترکیه مواضع «حزب کارگران کردستان» را در حالی می‌کوبند که دوست خوب جدید اردوغان در میان کردها یعنی بارزانی «یگان‌های مدافع خلق» را با بیرون‌راندن از اقلیم، عامدا زیر آتشبار نیروهای ترک قرار می‌دهد تا آزادی‌طلبی اقلیم مختار کردستان عراق هم در میان چند ناحیه نفتی کرکوک، به‌آرامی دفن شود. سربازان ارتش و ژاندارمری ترکیه که طی سال‌ها (همین‌طور در روزهای اخیر) در جنگ با چریک‌های کرد کشته شده‌اند، هیچ‌کدام ناسیونالیست‌هایی افراطی یا مزدورانی گوش‌به‌فرمان آنکارا نیستند که اکثرا سربازانی وظیفه متعلق به نقاط دورافتاده و از خانواده‌هایی تهی‌دست با معیار امروز ترکیه به حساب می‌آیند. آنها نیستند که با داعش بیعت کرده‌اند اما هر کشته از این سربازها یا پارتیزان‌های کرد، امتیازی مثبت برای داووداوغلو است که خود را از شر مجلس کنونی و «حزب دموکراتیک خلق‌ها» برهاند. اینکه آیا ترکیه به سمت جنگی داخلی می‌رود را نمی‌توان با اطمینان تأیید یا رد کرد، اما وقتی چینی‌ها در استانبول کتک می‌خورند و می‌دانیم این هواداران اسلام‌گرای عدالت و توسعه نیستند که ماتم اویغورها را گرفته‌اند، زیاد مشکل نخواهد بود که ناسونالیست‌های پان- ترک را در اتحادی نوین با نیروهای محافظه‌کار آقای اردوغان ببینیم. مگر نه‌اینکه در دهه 80 میلادی هم ناسیونالیست‌ها، نظامیان، محافظه‌کاران و اسلام‌گرایان زیر یک چتر، علیه چپ و کردگرایی قرار گرفته بودند. «ژول داسین» در فیلم بی‌نظیرش «توپکاپی»، داستان گروهی تبهکار را در ماجرای سرقت جواهرات از موزه تاریخی توپکاپی به تصویر می‌کشد که نافرجام به زندان‌های ترکیه ختم می‌شود. در پایان فیلم هنگامی که در زندان ملینا مرکوری به نقش «الیزابت لیپ» از برنامه‌اش برای سرقتی دیگر این‌بار از جواهرات سلطنتی روس در کاخ کرملین می‌گوید، جمله‌ای با این مضمون بر تصویر حک می‌شود که: «آنها دوباره کارشان را خواهند کرد». این حکایت امروز اردوغان و همفکرانش در حزب حاکم عدالت و توسعه است که نقشه‌هایی کمتر و کمتر واقع‌بینانه در موقعیت‌هایی بحرانی می‌چینند و در عمل‌کردن به آنها ابایی از چند پاره‌کردن ترکیه ندارند. قمار بر سر حاکمیت حزب آن‌هم با کارت ارتش و ناسیونالیست‌ها از یک منظر نه‌تنها می‌تواند عواقب خطرناکی برای تمامیت خاک ترکیه بلکه برای قدرت شخص اردوغان نيز داشته باشد؛ آن‌هم در کشوری که ارتش آن محور نیروهای زمینی ناتو و یکی از رکورد‌داران کودتا در میان کشورهای اروپایی به حساب می‌آید. تحرکات امروز ترکیه امنیت سرمایه‌گذاری خارجی و توریسم را با اختلالی جبران‌ناپذیر روبه‌رو خواهد کرد و ترکیه داووداوغلو دور‌تر از هر زمان دیگری از رؤیای عضویت در اتحادیه اروپا قرار گرفته است. کنعان اورن و سلیمان دمیرل هر دو امسال به زیر خاک کشیده شدند در کهن‌سالی‌شان، یکی کودتاچی از قماش پینوشه و دیگری درجه‌دار دست راستی بود که تنها به شهادت جنگ‌سرد، بر مسند قدرت نشسته بود و بدون اینکه پاسخ‌گوی جنایات و رژیم ترس خود باشد، تسلیم مرگ شد و دیگری در بهترین حالت شبیه به نخست‌وزیر آخرین شاه ایران، امیرعباس هویدا، بود که مانند او در تمام دوران متناوب نخست‌وزیری و دوران طولانی ریاست‌جمهوری‌اش، به‌سختی دیده شد یا حتی مورد توجه قرار گرفت و امروز فرودگاه شهر اسپارتا نام «سلیمان دمیرل» را بر خود دارد. بازی عدالت و توسعه در مقابل کردها، ارتش، داعش، بشار اسد و کشورهای غربی و منطقه‌ای پیچیده‌ترین موقعیت سیاسی - منطقه‌ای، دوران معاصر ترکیه را شکل داده است که از درونش آنچه برخواهد خاست، دنیایی جدید و به‌مراتب تاریک‌تر برای مردمان منطقه خواهد بود که شاید در آینده‌ای نه‌چندان دور، دیگر نام سرزمین‌هایی مانند عراق، سوریه، ترکیه و لیبی را به‌یاد نیاورند. احتمالا کاخ موزه «توپکاپی» محبوب‌ترین مکان برای حاکمان امروز ترکیه باشد که جدای از گنجینه بی‌نظیر اسلامی آن، نشانی از عظمت و اقتدار دولت ابدمدت عثمانی دارد که اردوغان خود را در آن در هیبت «سلطان سلیم قاطع»، «سلطان سلیمان محتشم» یا حتی «عبدالحمید دوم» که قاتل مشروطه و آزادی‌های نوظهور عثمانی بود، می‌بیند. در هر خیالی که باشد، هنوز می‌توان نواهای بازمانده از «دیمیتری جاندمیر» و «دد افندی» برای مراسم سلام دربار را در گوشه و کنار محوطه کاخ شنید که در میان توریست‌هایی که به صف، از اتاقی به اتاقی دیگر آنچه را از خلافت عثمانی بازمانده است، نظاره می‌کنند، می‌پیچد و خبر از آمدن پاییز استانبول می‌دهد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.