ماندلا ، الهامبخش تحول برای ملتها
ضیاءالدین صبوری*
روز بینالمللی نلسون ماندلا هرساله گرامی داشته میشود كه امسال با قدری تأخیر روز دوشنبه پنجم مرداد به همت انجمن ایرانی روابط بینالملل در دفتر سازمان ملل در تهران برگزار شد. اما یاد و نام ماندلا برای یك روز نیست و راهی كه او طی كرد، با رفتنش پایان نیافته است.با گذشت شش سال از قطعنامه مجمع عمومی سازمان ملل مبنیبر اعلام روز 18 جولای بهعنوان روز بینالمللی نلسون ماندلا كه طی دو سال اخیر در فقدان او برگزار میشود، هنوز رهبر فقید آفریقایجنوبی بیشتر بهعنوان یك مبارز سیاسی علیه آپارتاید شناخته شده و بُعد اجتماعی شخصیت او همچنان ناشناخته مانده است. آنچه از حیات سیاسی ماندلا و شخصیت سیاسی ماندلا میدانیم و بازگو میشود، معرف تمام ابعاد شخصیت او نیست؛ چراكه اكتفا به بُعد سیاسی و مبارزات سیاسی ماندلا علیه آپارتاید چیزی جز ارائه یك نسخه نیمبند، تكبُعدی و ناقص از شخصیت او نیست. تنها با نگاهی ژرف به دورانهای مختلف زندگی سیاسی- اجتماعی ماندلاست كه میتوان تصویری تمامنما از ابعاد مختلف شخصیت او ارائه كرد. برای ارزیابی و بازخوانی كارنامه ماندلا همزمان باید به ابعاد سیاسی و اجتماعی فعالیتهای او نظر داشت و از نگاه تكبُعدی و محدود به جنبه سیاسی او پرهیز كرد.دوران بلوغ حیات سیاسی ماندلا در مدت طولانی 27سال زندان شكل گرفته و پس از بازگشت به قدرت، دوره آزمونپذیری آرمانهایی است كه روزگاری برایش مبارزه كرده و هزینه پرداخته بود.اما مهمترین دوره حیات سیاسی و اجتماعی ماندلا را باید پس از وداع با قدرت و كنارهگیری از بودن در حلقه قدرت جستوجو كرد؛ زمانی كه او به اهمیت نقش و كنش اجتماعی پی برد و رویكرد جدیدی تحتعنوان فعال مدنی برای خود برگزید.
ماندلا در هفت سال پایانی عمر خود با تشكیل یك سازمان و تشكل غیردولتی با عضویت و همراهی تعدادی از دولتمردان همچون اخضر ابراهیمی، كوفی عنان و جیمی كارتر كه دیگر مثل خود او در حلقه قدرت قرار نداشتند، بهعنوان فعالان صلح و مدافعان حقوقبشر فعالیت میكرد. ماندلا در پایان عمرش بیش از پیش به اهمیت فعالیت مدنی پی برد و بهدرستی دریافت كه راه دشوار آزادی نیاز به شناخت دقیق این راه و مسیر و پایمردی و ایستادگی در برابر مشكلات دارد و تنها مطالبهگری است كه به جامعه زندگی و روح میبخشد. كنش مدنی ماندلا بهترین الگو برای شناخت راه درست كنشگری در جوامع درحالتوسعه و روبهرشد است كه بقا و تثبیت ملتها بهعنوان اعضای دارای اراده و برخوردار از حق اظهارنظر و آزادی بیان را تضمین میكند. تجربه عملی دوران زندان و دربندبودن ماندلا این آموزه را دربردارد كه اندیشه را نمیتوان محصور كرد و اندیشه حتی اگر در حصر باشد، راه خود را بهسوی تأثیرگذاری و ایجاد تحول خواهد گشود. ماندلا یك فعال مدنی و الهامبخش تحول برای ملتها بود و شعار امسال سازمانملل تحت عنوان «اقدام كن و الهامبخش تحول باش» دقیقا به این مفهوم است كه كنش و كنشگری رمز و راز حیات جامعه است همچنانكه امروز بزرگترین خطر برای جوامع را باید در توسعهنیافتگی كنشی و انگیزشی جوامع دانست كه میتواند ملتها را به قهقرا و نابودی بكشاند و مسئولیت اجتماعی رهبران اجتماعی و فعالان مدنی در كنشگری مدنی را عقیم بگذارد. *رئیس انجمن روابط بینالملل ایران
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.