آشنایی با سیارههای فراخورشیدی زیستپذیر
نامزدهای پشتیبانی از حیات کدامند؟
یاسان زرکوب
تاکنون سیارههای فراخورشیدی و حتی فراکهکشانی زیادی کشف شدهاند و شمارشان از هزار نیز فراتر رفته است. این درحالی است که تا ابتدای دهه 90 هیچ مدرکی مبنیبر وجود سیارههای فراخورشیدی وجود نداشت. هرچند دانشمندان با استفاده از ابزارهای گوناگون به بررسی جرم، حجم، ترکیب شیمیایی خود سیاره و اتمسفر آن میپردازند و دما و فاصله آن تا ستاره مادر را اندازه میگیرند، اما تاکنون نتوانستهاند با قطعیت درباره زیستپذیربودن این سیارهها اظهارنظر کنند. در ادامه با 10 سیارهای آشنا میشویم که ممکن است میزبان حیات باشند. Tau Ceti f: سیارهای است شبیه زمین و البته بزرگتر از زمین. برخلاف خواهرش یعنی Tau Ceti e این سیاره در مدار قابل سکونت ستارهاش (یعنی Tau Ceti) قرار گرفته است. ستاره Tau Ceti (تاو نهنگ)، ستارهای در صورت فلکی نهنگ است که از لحاظ جرم و رده طیفی، مشابه خورشید است و در فاصله 12 سال نوری از زمین قرار دارد. اندازه این سیاره حداقل 6.5 برابر زمین است و بهدلیل وجود اتمسفری که میتواند گرما را در خود ذخیره کند، مکانی مناسب برای تشکیل حیات یا زندگیکردن موجودات زنده است. Gliese 581d: نتایج چندین بررسی نشان داده است که Gliese 581d احتمالا اتمسفری ضخیم از جنس دیاکسیدکربن دارد. این سیاره هفتبرابر زمین است و در مدار کوتولهای سرخ به نام گلیز 581 میگردد. این کوتوله سرخ است که تقریبا 20 سال نوری از زمین فاصله دارد و جرم آن حدودا یکسوم جرم خورشید است. گلیز 581، هشتادوهفتمین منظومه ستارهای است که به خورشید ما نزدیک است. این سیاره و خواهرش یعنی Gliese 581g میتوانند پناهگاهی برای ادامه حیات موجودات زنده باشند. Gliese 163c: اندازه این سیاره، دانشمندان را درباره ماهیت آن دچار تردید کرده است. این سیاره هفتبرابر زمین است و شاید سیارهای کوهستانی باشد یا غول گازی کوتوله. Gliese 163c هر 26 روز یکبار دور ستاره کمنور خود میچرخد. این سیاره در صورت فلکی ماهی زرین در میان ابر بزرگ ماژلانی به فاصله 50 سال نوری از زمین قرار گرفته است. بهدلیل فاصله مناسب این سیاره از ستاره خود، دانشمندان حدس میزنند در سطح این سیاره آب مایع وجود داشته باشد و دمای آن نیز برای زندگی مناسب باشد. Tau Ceti e: این سیاره در سال 2012 و در فاصله حدود 12 سال نوری از زمین کشف شد. این سیاره شبهزمین، دستکم 4.3 برابر زمین حجم دارد. با توجه به ماهیت جو این سیاره، احتمالا سیارهای گرم است که میتواند پذیرای انواع سادهای از حیات باشد، شاید هم جهنمی سوزان باشد، چیزی شبیه سیاره زهره در منظومه شمسی خودمان. این سیاره بههمراه چهار سیاره دیگر Tau Ceti با استفاده از روش تغییر در سرعت شعاعی سیاره مادر کشف شدهاند. HD 85512b: اچدی 85512 بی (HD 85512b) یک سیاره فراخورشیدی است که در فاصله 36 سال نوری از زمین و در یک منظومه ستارهای به نام HD 85512 در صورت فلکی بادبان قرار دارد. این سیاره در سال 2011 همراه با 50 سیاره دیگر در پروژه جستوجوی سرعت شعاعی با دقت بالا در شیلی کشف شد. این سیاره 3.6 برابر بزرگتر از زمین است. این سیاره در لبه محدوده زیستپذیر ستاره نامبرده قرار گرفته است و یکی از کوچکترین سیارههایی است که تاکنون در محدوده زیستپذیر کشف شده است. این سیاره، مدتها، محتملترین و مناسبترین مکان برای زندگی فرازمینیها محسوب میشد. HD 40307g: سیاره HD 40307g در مدار سبز یا کمربند طلایی ستاره خود قرار گرفته است پس امکان تشکیل حیات در آن وجود دارد. این سیاره در فاصله 42 سال نوری از زمین در صورت فلکی سهپایه (Pictor) قرار دارد. این سیاره غولپیکر در مداری به فاصله 90 میلیون کیلومتر از ستارهاش میچرخد. (فاصله زمین تا خورشید 150 میلیون کیلومتر است). با توجه به مشخصات مدار و اتمسفر آن، دانشمندان بر این باورند که این سیاره میتواند میزبان حیات یا انواعی از زندگی باشد. Kepler-22b: کپلر-22بی (Kepler-22b) نخستین سیاره فراخورشیدی است که تلسکوپ فضایی کپلر ناسا، گردشمداری آن در محدوده زیستپذیر ستارهای مشابه خورشید را تأیید کرده است. با اینکه این سیاره از زمین بزرگتر است اما به دور ستارهای میچرخد که از نظر اندازه و دما، بسیارشبیه به خورشید ما است. Kepler-22b حدود 2.4 برابر زمین حجم دارد و انتظار میرود اثر گلخانهای باعث شود آبوهوای آن شبیه زمین باشد. این سیاره هر 290 روز یکبار به دور ستاره میزبانش میگردد. دانشمندان مطمئن نیستند کپلر-22بی یک سیاره سنگی است یا گازی. علاوهبر این عمر، جرم و ترکیب سطح این سیاره هنوز نامعلوم است. Gliese 667Cc: این سیاره در فاصله 23.6 سال نوری از زمین و در صورت فلکی عقرب قرار گرفته است. این سیاره به دور ستارهای به نام Gliese 667C میگردد که خود این ستاره، عضوی از منظومه سهستارهای Gliese 667 است. فاصله این سیاره از خورشیدش، 0.125 واحد نجومی (متوسط فاصله زمین تا خورشید) است و هر 28 روز، یکبار به دور خورشیدش میگردد. این سیاره حداقل 4.5 برابر زمین است. نوری که به این سیاره میرسد، 90 درصد نوری است که زمین از خورشید میگیرد. Gliese 581g: کشف این سیاره جنجالهای زیادی در پی داشت. این سیاره در سال 2010 کشف شد اما مشکلات زیادی برای تأیید آن پدید آمد. دانشگاه پورتوریکو Gliese 581g را محتملترین ستاره برای وجود حیات فرازمینی میداند. این سیاره در فاصله 20 سال نوری از زمین قرار گرفته است و حجمش سه برابر زمین است. این سیاره هر 30 روز یکبار، به دور ستارهاش (یک کوتوله سرخ در صورت فلکی میزان) میچرخد. این ستاره یکسوم خورشید ما جرم دارد و در رتبه 89 نزدیکی به خورشید قرار دارد. Kepler-186f: شاید این سیاره مناسبترین نامزد سیاره برای حیات فرازمینی باشد. این سیاره شبیهترین سیاره به زمین است و در مدار قابلسکونت، به دور ستارهاش میچرخد. این سیاره در فاصله 490 سال نوری از زمین قرار دارد. احتمالا سطح آن پوشیده از صخره و کوهستانی است و 10 درصد از زمین ما بزرگتر است. دانشمندان امیدوارند نشانههایی از حیات را در این سیاره بیابند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.