مأموریت و دستاوردهای تلسکوپ فضایی «کپلر»
سلام آدمفضاییهای عزیز
محمدرضا دستورانی
وجود یا نبود حیات در دیگر سیارههای کهکشان ما، یکی از پرسشهای مهم و البته ریشهدار بشر بوده است، بههمیندلیل دانشمندان تصمیم گرفتند با ارسال یک ماهواره تخصصی، به بررسی دقیقتر این موضوع بپردازند. کپلر، یک تلسکوپ فضایی ساخت ناسا است که با هدف کشف سیارات فراخورشیدی مشابه زمین، مارس 2009 به فضا ارسال شد. این تلسکوپ برای انجام چنین کاری، درخشندگی صدهزار ستاره را در مدت سهونیم سال بررسی کرد تا نشانههای وجود یک سیاره در دیگر مناطق کهکشان ما را پیدا کند. روش یافتن یک سیاره جدید هم به این ترتیب بود که این تلسکوپ، یک ستاره را به مدت طولانی زیر نظر میگرفت و به بررسی این موضوع میپرداخت که آیا در این مدت نشانههایی از کاهش و افزایش درخشندگی ستاره مادر مشاهده میشود یا خیر. اگر چنین کاهش و افزایشی در درخشندگی ستاره مشاهده شود، نشانه گذر یا عبور یک سیاره نویافته از مقابل ستاره است. این تلسکوپ به نام ستارهشناس آلمانی «یوهانس کپلر»، که برای اولینبار قوانین حرکت سیارات منظومه شمسی را کشف کرد، نامگذاری شده است. این تلسکوپ دیدگاه ما را درباره وجود سیاره در اطراف ستارگان دیگر و بهویژه احتمال وجود حیات در این سیارهها دگرگون کرده است. تلسکوپ کپلر از فناوری بسیار پیشرفتهای برای یافتن سیاراتی هماندازه زمین استفاده میکند. ستارهشناسان تلسکوپ کپلر با بررسی اطلاعات حاصل از این مأموریت، میگویند سیارههایی همانند زمین در اطراف ستارههای دیگر وجود دارد که ممکن است قابل سکونت باشد. دانشمندان یکی از این سیارات را که میتواند گونههایی از حیات را در خود جای دهد، «کپلر 69سی» نامیدهاند. دانشمندان در آخرین جمعبندیهای خود به این نتیجه رسیدند که اندازه و مشخصات حدود یکپنجم ستارههای کهکشان راهشیری، همانند خورشید منظومه شمسی ماست و در نتیجه بیش از 10میلیارد ستاره شبیه خورشید در کهکشان ما وجود دارد که بسیاری از آنها سیارههایی همانند زمین دارند. طبق اطلاعات بهدستآمده، دما و فاصله برخی از این سیارات از ستاره خود مناسب است و در نتیجه این امکان هم وجود دارد که انواعی از حیات یا گونههای زیستی در این سیارههای دوردست یافت شود. هر ستارهای در اطراف خود، محدودهای بهنام کمربند سبز یا کمربند حیات دارد. در محدوده کمربند سبز، شرایط برای وجود آب مایع در سطح سیارهای زمینمانند فراهم است. جایی که آب مایع وجود داشته باشد، حیات نیز به احتمال زیاد وجود خواهد داشت. رایانه مرکزی کپلر، این توانایی را دارد که با تحلیل اطلاعات، ابعاد سیاره و فاصلهاش از ستاره مرکزی را بهدست آورد و تشخیص دهد آیا این سیاره، زمینمانند است و آیا در کمربند سبز قرار دارد یا خیر. اکنون پژوهشگران بر اساس اطلاعات و دادههایی که تلسکوپ فضایی کپلر ارسال کرده به این نتیجه رسیدند که حدود 10میلیارد سیاره فراخورشیدی زمینمانند و مستعد حیات وجود دارد که نزدیکترین آنها 12سال نوری از ما فاصله دارد. این محاسبه بر اساس تجزیه و تحلیل اطلاعات بیش از سههزار سیاره فراخورشیدی که فضاپیمای کپلر بررسی کرد، به دست آمده است. بر اساس این محاسبات، حدود 20درصد ستارگان کهکشان راهشیری، ستارگانی هماندازه و مشابه خورشید هستند که به آنها ستارگان خورشیدمانند میگوییم. با توجه به وجود حدود 200میلیارد ستاره در کهکشان راهشیری، میتوان نتیجه گرفت که 40میلیارد ستاره در پهنه کهکشان راه شیری، خورشیدمانند هستند. اما از اینها گذشته، یکی از مهمترین پرسشها درباره این سیارههای نویافته، مشخصات فیزیکی و از جمله جنس آنها است. یعنی میخواهیم بدانیم آنها مانند زمین خاکی هستند یا مثل مشتری از جنس گاز یا مانند دنبالهدارها از یخ تشکیل شدهاند. نتایج اولیه نشان میدهد که دستکم درصد قابلتوجهی از این سیارات خاکی هستند و چگالی آنها شبیه زمین است. البته باید دانست که این محاسبات برای ستارگان خورشیدمانند انجام شده و اگر ستارگان سبکتر مانند کوتولههای سرخ را هم در نظر بگیریم، تعداد سیارات زمینمانند مستعد پیدایش حیات، از این هم بیشتر و فاصله آنها از زمین کمتر خواهد شد. اکنون دیگر مدتهاست که مأموریت اصلی تلسکوپ کپلر به اتمام رسیده است اما این تلسکوپ دستاوردهای برجستهای داشته است از جمله کشف سیارهای با چگالی در حد استایروفوم (یونولیت)، کشف منظومه سیارهای بههمفشردهای شامل شش سیاره و کشف یکجفت سیاره همسایه زمین با احتمال قابل سکونتبودن. گام بعدی دانشمندان برای شناخت بیشتر این سیارهها، بررسی اتمسفر این سیارات با استفاده از تلسکوپهای قوی فضایی است که در آینده پرتاب میشوند. دانشمندان امیدوارند در آینده بتوانند سرنخ مطمئنتری درباره احتمال وجود حیات در این سیارات به دست آورند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.