|

تعقیب راهبرد وين در منطقه

صلاح‌الدین هرسنی . مدرس علوم سیاسی و روابط بین‌الملل

دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران در وقت کنونی نظم نوینی را تجربه می‌کند. چنین نظمی در راستای ضرورت‌های «منطق سازنده‌گرایی» و نیز حداکثرسازی مطلوبیت‌های استراتژیک صورت می‌پذیرد. منطق سازنده‌گرایی به فاصله‌گیری از دیپلماسی رادیکال در عرصه سیاست خارجی اشاره دارد و ضمن درنظرگرفتن نظم آنارشیسم در ساختار پرآشوب نظام بین‌الملل، بر حفظ همکاری‌های بین‌المللی و منطقه‌ای به‌منظور تأمین منافع ملی تأکید می‌کند. مهم‌ترین نشانگان منطق سازنده‌گرایی جمهوری اسلامی ایران در وقت حاضر، بازتعریف روابط خارجی سازنده با کشور‌های عرب منطقه خاورمیانه است که نظم هسته‌ای پساوین، اساسی‌ترین علت و محرک آن بوده است. در این راستا ضرورت‌های سازنده‌گرایی موجب آن شده که دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران سه کشور عرب این منطقه یعنی کشور‌هایی چون کویت، قطر و عراق را در مدار و محور رفتارهای سازنده‌گرایی خود قرار دهد. نکته قابل‌توجه دراین‌میان آنکه این سه کشور تا قبل از توافق ایران با 1+5 مطلوبیت‌های استراتژیک خود را در مدار عربستان تعریف می‌کردند. اما اینکه چرا دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی در آغاز نظم هسته‌ای پساوین این سه کشور را مشمول مطلوبیت‌های منطق سازنده‌گرایی کرده، ناشی از دلایلی است. اول آنکه دیپلماسی جمهوری اسلامی تلاش دارد که با راهبرد سازنده‌گرایی به محدودسازی‌های استراتژیک و اتهام‌گرایی امنیتی این کشور‌ها علیه یکدیگر و جمهوری اسلامی پایان دهد. مشخص است که تعقیب این هدف جز با برجسته‌کردن و گوشزدکردن مخاطرات بحران‌های امنیتی امکان‌پذیر و میسر نیست. آنچه در گفته‌های دکتر محمدجواد ظریف در کسوت وزیر امور خارجه ایران در طی دیدار با مقامات کویت مبنی‌بر آنکه حفظ همکاری‌های منطقه‌ای و رفع تهدید‌های امنیتی منطقه جز با تشریک‌مساعی کشور‌ها ممکن نیست، مؤید این ادعاست. دوم آنکه انتخاب این سه کشور ناشی از اهمیت و توجهی است که این سه کشور در عرصه قابلیت‌های راهبردی برای جمهوری اسلامی دارند. برای نمونه کویت روابط دیرینه‌ای با ایران دارد و افزایش صدور گاز ایران به کویت در آینده می‌تواند موجب بهبود در ضرورت‌های سازنده‌گرایی شود. توجه به قطر نیز به جهت توانایی‌های مالی این کشور است که آن‌را به یکی از کشور‌های قابل‌توجه دنیای عرب تبدیل کرده است. عراق نیز به لحاظ ویژگی‌های خاص خود می‌تواند موجب ارتقای نقش و جایگاه ایران در تعیین‌کردن مناسبات منطقه‌ای شود. سوم آنکه انتخاب وقت حاضر دستگاه دیپلماسی ایران در سفر به این سه کشور، متضمن اعلام توافق هسته‌ای معطوف به مصالحه، کاهش سطح بحران و مدیریت آن در منطقه، حل بحران یمن و بحرین، رفع دغدغه‌های امنیتی برای مقامات این سه کشور، جلب موافقت آنان در مبارزه با داعش و نیز بالارفتن سهم ایران برای تصمیم‌گیری‌های استراتژیک در سازمان اوپک خواهد بود. دراین‌میان آنچه که به حداکثرسازی مطلوبیت‌های سازنده‌گرایی برای ایران کمک می‌کند، بازتعریف روابط خارجی ایران با عربستان است. تردیدی نیست که این بازتعریف روابط خارجی با عربستان متضمن ایجاد تغییر بالانس قدرت به‌نفع ایران و نیز موجب غنای مطلوبیت‌های سازنده‌گرایی در عرصه دیپلماسی برای ایران خواهد بود. به‌این‌ترتیب تا زمانی که جمهوری اسلامی ایران روابط خود را در راستای منطق سازنده‌گرایی با عربستان بهبود نبخشد، نگاه و تمایل سه کشور کویت، قطر و عراق در حفظ همکاری‌های منطقه‌ای به‌سوی عربستان خواهد بود. این بازتعریف در روابط با عربستان با توجه به اتفاقاتی که در ترکیه وقت حاضر در مبارزه علیه داعش رقم می‌خورد، هم می‌تواند به استدلال ایران در روابط با عربستان کمک كند و هم متضمن این پیام برای کشور‌های منطقه باشد که تقویت راهبرد سازنده‌گرایی جز با مبارزه آنان با یک دشمن واحد یعنی داعش میسر نخواهد بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.