|

هدررفت آب‌های زیرزمینی و فرونشست

ﺑﻨﺎﺑﻪ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﯾﻮﻧﺴﮑﻮ ﻓﺮوﻧﺸﺴﺖ ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از ﻓﺮورﯾﺰش ﯾﺎ ﻧﺸﺴﺖ ﺳﻄﺢ زﻣﯿﻦ ﮐﻪ ﺑﻪ علل ﻣﺘﻔـﺎوﺗﯽ در ﻣﻘﯿﺎس ﺑﺰرگ رخ ﻣﯽ‌دﻫﺪ. ﺑﻪ‌ﻃﻮر ﻣﻌﻤﻮل اﯾﻦ اﺻﻄﻼح ﺑﻪ ﺣﺮﮐﺖ ﻗﺎﺋﻢ رو ﺑﻪ ﭘﺎﯾﯿﻦ ﺳﻄﺢ زﻣﯿﻦ ﮐـﻪ ﻣﯽ‌ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺎ ﺑﺮدار اﻧﺪك اﻓﻘﯽ ﻫﻤﺮاه ﺑﺎﺷﺪ، ﮔﻔﺘﻪ ﻣﯽ‌ﺷﻮد. بر اساس آنچه در سایت سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور آمده است، ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺘﻌﺪدي موجب اﯾﺠـﺎد اﯾـﻦ ﭘﺪﯾـﺪه ﻣـﯽ‌ﺷـﻮﻧﺪ. برخی از این عوامل عبارتند از اﻧﺤـﻼل، آب‌ﺷـﺪﮔﯽ ﯾـﺦ‌ﻫـﺎ، ﺣﺮﮐﺖ آرام زﻣﯿﻦ و ﺧﺮوج ﮔﺪازه ﯾﺎ ﻋﻤﻠﯿـﺎت اﻧـﺴﺎﻧﯽ ﻧﻈﯿـﺮ معدن‌کاری و نیز ﺑﺮداﺷـﺖ آب زﯾـﺮزﻣﯿﻨـﯽ و ﻧﻔﺖ. در سال‌هاى اخير برداشت بى‌رويه آب‌هاى زيرزمينى حدود 20 دشت اصلى ایران را با پديده فرونشست زمين مواجه کرده است؛ به‌نحوى‌که دشت تهران سالانه 17 سانتى‌متر، دشت قزوين 24 سانتى‌متر، دشت مشهد 25 سانتى‌متر، دشت کرمان 29 سانتى‌متـر و... نشست کرده‌اند. تعيين گستره فرونشست در اين مناطق و رفتارسنجى آن در برنامه چهارم انجام شده ولى نياز به بررسى در دشت‌هاى باقي‌مانده در برنامه پنجم توسعه دیده شده است. در میان ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺆﺛﺮ در اﯾﺠﺎد ﻓﺮوﻧﺸﺴﺖ به‌نظر ﻣﯽ‌رﺳﺪ ﮐﻪ ﺑﺮداﺷﺖ ﺑﯿﺶ از ﺣـﺪ ﻣﺠـﺎز از ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب زﯾﺮزﻣﯿﻨﯽ، ﺿﺨﺎﻣﺖ ﻻﯾﻪ رﺳﻮﺑﯽ و ویژگی‌های ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ رﺳﻮﺑﺎت، ﻋﻮاﻣﻞ اﺻﻠﯽ اﯾﺠﺎد ﻓﺮوﻧﺸـﺴﺖ در ﺑﯿـﺸﺘﺮ دﺷﺖ‌ﻫﺎي اﯾﺮان ﻫﺴﺘﻨﺪ. ﻣﻨﺎﻃﻘﯽ ﮐﻪ ﻫﻢ‌اﮐﻨﻮن در ﺷﺮاﯾﻂ ﺑﺤﺮاﻧﯽ اﯾﺠﺎد ﻓﺮوﭼﺎﻟﻪ‌ﻫﺎ و ﻓﺮوﻧﺸـﺴﺖ ﻗـﺮار دارﻧـﺪ ﺷﺎﻣﻞ دﺷﺖ ﮐﺒﻮدرآﻫﻨﮓ ﻫﻤﺪان، وراﻣﯿﻦ، ﻧﻈﺮآﺑﺎد، دﺷـﺖ ﺗﻬـﺮان. ﺑﺮداﺷﺖ ﺑﯿﺶ از ﺣﺪ ﻣﺠﺎز را ﻣﯽ‌ﺗﻮان ﻧﺘﯿﺠﻪ نبود ﻣـﺪﯾﺮﯾﺖ درﺳـﺖ ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب در ﺑﺨـﺶ ﺑﺮداﺷـﺖ و از ﺳﻮي دﯾﮕﺮ ﺑﻪ‌ﻫﺪررﻓﺘﻦ ﺣﺠﻢ ﻋﻈﯿﻤﯽ از آب در ﻧﺘﯿﺠـﻪ ﻧﺎدرﺳـﺖ‌ﺑـﻮدن ﺷـﯿﻮه‌ﻫـﺎي ﮐـﺸﺎورزي و ﻣـﺼﺎرف ﺻﻨﻌﺘﯽ و ﺷﻬﺮي ﯾﺎ به‌طور ﺧﻼﺻﻪ ﻣﺼﺮف ﻧﺎﻣﺘﻨﺎﺳﺐ داﻧﺴﺖ.اما صرف‌نظر از این که دشت‌های ایران درحال‌حاضر در چه وضعیتی قرار دارند، هم اکنون ﭼﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﮐﺮد؟ بر اساس آنچه کارشناسان سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور ارائه می‌دهند، به‌عنوان راﻫﮑﺎر درازﻣﺪت ﺑﺮ ﻣﺒﻨﺎي ﺗﺠﺮﺑﻪ ﺳﺎﯾﺮ ﮐﺸﻮرﻫﺎ ﭼﺎره‌اي ﺟﺰ اﺻﻼح روش‌های ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب وﺟﻮد ﻧﺪارد و ﺗﺎ زﻣﺎن ﺑﺎﻗﯽ اﺳﺖ ﺑﺎﯾﺪ به سوی آن ﺣﺮﮐﺖ ﮐﺮد. اﻣﺎ ﺗﺎ آن‌ﻫﻨﮕﺎم و به‌عنوان راﻫﮑﺎر ﻓﻮري و اﺿﻄﺮاري دﺳﺖ‌ﮐﻢ ﻣﯽ‌ﺗﻮان ﺑﻪ ﺟﻠﻮﮔﯿﺮي از اداﻣﻪ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ اﺳﺘﻔﺎده‌ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﻏﯿﺮﻣﺠﺎز و چاه‌های ﺣﻔﺮﺷﺪه ﺑﻪ اﯾﻦ ﻃﺮﯾﻖ (ﮐﻪ در ﺑﺴﯿﺎري ﻣﻮارد ﺗﻌﺪاد آﻧﻬﺎ از چاه‌های ﻣﺠﺎز ﺑﯿﺸﺘﺮ اﺳﺖ) ﻣﺒﺎدرت کرد. در ﻏﯿﺮ این‌صورت و ﺑﺎ روﻧﺪ ﻣﻮﺟﻮد ﺿﻤﻦ ازدﺳﺖ‌دادن ﺑﺨﺶ ﻋﻈﯿﻤﯽ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺑﺮاي ﻫﻤﯿﺸﻪ، ﭘﺪﯾﺪه‌ﻫﺎﯾﯽ ﻧﻈﯿﺮ ﻓﺮوﭼﺎﻟﻪ‌ﻫﺎ و ﻓﺮوﻧﺸﺴﺖ‌ﻫﺎي ﻧﺎﺣﯿﻪ‌اي ﺑﺎ اﺑﻌﺎد ﻧﺎﻣﻌﻠﻮم و ﺑﺎ آﺳﯿﺐ‌ﻫﺎي ﺟﺒﺮان‌ﻧﺎﭘﺬﯾﺮ، ﺑﺎز ﻫﻢ به وقوع ﺧﻮاﻫﺪ ﭘﯿﻮﺳﺖ.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.