نقد روشنفكران در نشست بررسي كتاب جلال
ایسنا: جلسه نقد و بررسی کتاب «در خدمت و خیانت روشنفکران» اثر جلال آلاحمد با حضور ابراهیم فیض و صادق زیباکلام بعدازظهر دوشنبه پنج مرداد در فرهنگسرای اندیشه برگزار شد و جریانهای روشنفکری در ایران و خارج از کشور و مطابقت کتاب با جریانهای روز مورد بررسی قرار گرفت. صادق زیباکلام در این نشست گفت: « موضوع ما و غرب، اصلی ترین مسئله ایران است. کتاب در خدمت و خیانت روشنفکران، مانیفست ضدیت ایران با غرب است». ابراهیم فیاض نیز گفت: «چیزی بهعنوان روشنفکری در ایران وجود ندارد». در این جلسه زیباکلام با بیان اینکه کتاب در خدمت و خیانت روشنفکران بههیچوجه تنها مربوط به گذشته نیست، گفت: «بعید است اثر دیگری را بتوان پیدا کرد که 50 سال پیش نوشته شده و تا این حد به زمانه ما متصل باشد. این کتاب به صورت مدون امروزی بعد از فوت جلال منتشر شده است». این استاد دانشگاه افزود: «جلال معتقد است مواقعی که روحانیون و روشنفکران با هم متحد بودند، جنبشها و نهضتهای ضداستبدادی و ضد استعماری به نتیجه میرسید. دلیل جدایی این دو از هم بهخاطر مطالعه نبود، بلکه صرفا بهعلت تقلید از روشنفکران غربی بود». در ادامه جلسه ابراهیم فیاض درباره جلال آلاحمد گفت: «دلیل اینکه کتاب افرادی چون جلال آلاحمد و شریعتی با خود این افراد دفن نشد، این است که این افراد نقطه شروع بودند، البته تا این لحظه ما نتوانستیم جلال و شریعتی را بهخوبی بشناسیم». او ادامه داد: «در بحث روشنفکری، نقد اجتماعی که از فلسفه سرچشمه میگیرد و تئوری هنجاری که از علوم اجتماعی میآید، هر دو مکمل هم هستند تا از گذشته به آینده برویم، اما متأسفانه ما هنوز نقد اجتماعی نداریم. منشأ نقد اجتماعی از فلسفه است، درحالیکه ما هنوز فلسفه مشخصی نداریم». این استاد دانشگاه درباره مشکل روشنفکری تصریح کرد: «ما روشنفکر نداریم تا نقد کند و به تئوری برسیم، ما سالهاست نفت را خام میفروشیم. مشکل روشنفکری همین است که گذشته را ندیدیم که آینده را بفهمیم». در ادامه جلسه صادق زیباکلام به تشریح تاریخ تحولات فکری پرداخت و گفت: «ارتباط ایران با غرب به دوران صفوی بازمیگردد. غرب در قرن 16 با غربِ قرن 18 غیرقابلمقایسه است، زمانی در دوره قاجار دوباره به غرب برخوردیم که دوره روشنگری خردگرایی و صنعتگری را گذرانده بود و هیچ نقطه قابلقیاسی با ایران نداشت». او افزود: «این شکاف میان ایران و غرب دیده شد که نتیجه آن انقلاب مشروطه ایران بود». این استاد دانشگاه ادامه داد: «فضای شبهآزادی که بین سال 1320 تا مرداد 32 حاکم بود، موجب شد تا افکار، عقاید و جریانهای فکری جدید در ایران شکل بگیرد. در این سالها مارکسیستها و چپها در ایران جان گرفتند که البته دقیقا این اتفاق، همزمان در کشورهای دیگر جهان نیز رخ داد». او همچنین این پرسش را مطرح کرد: «بعد از دهه 60 میلادی، مارکسیسم رو به افول میرود. سؤالی اینجا مطرح میشود که چرا مارکسیسم و چپ در سایر کشورهای دنیا افول کرده، اما نگاه مارکسیستی در ایران افول نکرده است؟ باتوجه به اینکه فضا در کشور از قضا به شدت مذهبی است، چرا مارکسیسم در ایران اینقدر جانسخت شد؟» فیاض در بخش پایانی نشست درباره حیطه روشنفکری افزود: «روشنفکر مربوط به کشورهای سوسیالیستی است و کشورهای لیبرالیستی - مثل آمریکا و انگلیس - بیشتر متکی بر کارشناس است. جدیدا به مارکس لقب پدیدارشناس اقتصادی میدهند». این استاد دانشگاه مصداق اخباریگری در حال حاضر را مداحیگری دانست و افزود: «درحالحاضر مداحان درباره سیاست چقدر اظهارنظر میکنند و فرهنگ و سیاست را بازتولید میکنند. دینگرایی امروز ما با دینگرایی دهه 70 اروپا بسیار به هم شباهت دارد».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.