|

کم‌اقبالی موگرینی در کسب «بخت» ماکیاولی

نوژن اعتضادالسلطنه: ماکیاولی، متفکر سیاسی ایتالیایی در قرن شانزدهم میلادی «بخت» را نیروی بالهوس و پیش‌بینی‌نشده‌ای و غالبا مقاومت‌ناپذیری دانست که از بیرون بر سرنوشت انسان‌ها تأثیر می‌گذارد. از دید او گرچه انسان بازیچه بخت نیست اما نیروی عظیم بخت هم چون «رودخانه خروشانی» است که وقتی خشم می‌گیرد تمام درختان، بناها و همه چیز اطراف خود را به تسلیم وامی‌دارد. ماکیاولی خود نیز اسیر «بخت» بد شد. گرچه باور داشت که حاکمی چون بورجیا می‌تواند اهالی فلورانس را متحد کند و شبیه آن «شهریار» ترسیم‌شده ذهن او باشد بااین‌حال، سیر وقایع مدیچی‌ها را به حکومت فلورانس بازگرداند و سبب برکناری ماکیاولی از مقام سیاسی خود شد و او را به‌جای عمل سیاسی به تفکر و نگارش در باب سیاست وادار کرد. پنج قرن پس از ماکیاولی، زنی از دیار او در نوامبر سال 2014 میلادی سکاندار قلب سیاست خارجی اتحادیه اروپا شد. «فدریکا موگرینی»، 42ساله که سیاست‌مداری جوان محسوب می‌شود حتی پیش از برعهده‌گرفتن مسئولیت سیاست خارجی اتحادیه اروپا نیز از بخت و اقبال چندانی برخوردار نبود. این سیاست‌مدار زن سوسیال‌دموکرات اروپایی پیش از انتخاب به‌عنوان مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا با انتقادات عمده‌ای مواجه بود. انتقاد مخالفان ریاست او، از دو جنبه بود؛ نخست آنکه، منتقدان سن او را برای برعهده‌گیری چنین مسئولیت سنگینی کم می‌دانستند و معتقد بودند که وی در عرصه سیاست خارجی کم‌تجربه است بااین‌حال، موافقان معتقد بودند که شادابی، توانایی کار گروهی و همچنین قابلیت بالای موگرینی در میانجی‌گری از جمله قابلیت‌های او هستند که البته آخرین مورد در جریان مذاکرات هسته‌ای اخیر میان ایران و 1+5 و نقش سازنده مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا اثبات شد. تاکنون موگرینی نتوانسته بحران‌های ایجادشده در اتحادیه اروپا را به‌طور کامل رفع کند. البته انتقادات مطرح‌شده علیه نحوه عملکرد مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا منحصر به موگرینی نبوده است. پیش از او این نیز زمانی که «کاترین اشتون» این مقام را به عهده داشت منتقدانش باور داشتند که این دیپلمات 58ساله فاقد قدرت اجرائی لازم برای حل چالش‌های مختلف مرتبط با حوزه سیاست خارجی است. اشاره آنان به ناکامی اشتون در حل موضوع برنامه هسته‌ای ایران، بحران اوکراین و همچنین رویدادهای پس از بهار عربی به‌خصوص در زمینه مخالفت او با حمله نظامی علیه لیبی در سال 2011 میلادی و بی‌اعتنایی بریتانیا و فرانسه به نظر او در این‌باره بود. در مقایسه با او اما «خاویر سولانا» که پیش از او این مقام را برعهده داشت از قدرت سیاسی برخوردار بود و وزنه‌ای پراعتبار نزد سیاست‌مداران سایر کشورها محسوب می‌شد. باوجود سیر تاریخی کاسته‌شدن از وزن سیاسی و حوزه قدرت و نفوذ مسئولان سیاست خارجی اتحادیه اروپا، فدریکا موگرینی قابلیت‌هایی دارد که می‌تواند سبب تقویت روابط اتحادیه اروپا با کشورهای منطقه آشوب‌زده خاورمیانه و به‌خصوص ایران شود. او پس از موفقیت در ایفای نقش در توافق هسته‌ای اخیر قصد سفر به ایران و پس از آن به عربستان‌سعودی برای دیدار با مقام‌های سیاسی و دیپلماتیک دارد. او تحصیلاتش را در رشته فلسفه سیاسی به پایان رسانده است. نکته قابل توجه دراین‌میان آن است که عنوان تز موگرینی رابطه میان مذهب و سیاست در اسلام بوده که نشان می‌دهد وی شناخت خوبی از جهان اسلام دارد و همین موضوع می‌تواند عامل مهمی در تقویت تعامل میان اتحادیه اروپا با مسلمانان منطقه باشد. او همچنین زمانی که عضو کمیته روابط خارجی حزب دموکراتیک ایتالیا بود، مسئولیت روابط با جنبش‌های بین‌المللی و احزاب را نیز برعهده داشت و در آن زمان ارتباطات گسترده‌ای با مسئولان سیاسی و نهادهای غیردولتی در افغانستان و عراق داشت،‌ همچنین او در رابطه با روند صلح فلسطینی- اسرائیلی در خاورمیانه تأثیرگذار بود که خود می‌تواند ظرفیت‌های او را به منظور ایفای نقش مؤثرتر اتحادیه اروپا برای میانجی‌گری در منطقه و همچنین گسترش روابط میان آن اتحادیه با کشورهای مسلمان افزایش دهد. شواهد دیگری وجود دارند که نشان می‌دهند او قابلیت تعامل بیش‌تری را با جهان اسلام و ساکنان خاورمیانه دارد. خاستگاه سیاسی فدریکا موگرینی که از میان چپ اروپاست نشان می‌دهد که وی تمایل بیش‌تری به تسهیل روند تشکیل دولت فلسطینی دارد؛ چنانچه در دوران جوانی‌اش نیز با یاسر عرفات رهبر پیشین فلسطینیان در سال 2002 میلادی دیداری داشت که از سوی لابی‌های هوادار رژیم اسرائیل به‌عنوان دستاویزی مورد بهره‌برداری تبلیغاتی قرار گرفت. او همچنین در سال 2015 میلادی درباره اسلام سیاسی و حضور مذهب در سیاست در اروپا سخنرانی کرد و گفت که اسلام در اروپا و در فرهنگ کشورهای اروپایی دارای نقش است. خانم موگرینی در این‌باره گفته بود که هراسی ندارد که بگوید اسلام سیاسی باید جزئی از اروپا باشد مذهب فارغ از ارزش‌گذاری می‌تواند بخشی از روند سیاسی باشد. امری که از سوی منتقدان به مثابه بی‌توجهی او به اصل سکولاریسم قلمداد شده بود اما از رویکردی دیگر می‌تواند به‌عنوان تمایل او به پذیرش ایده سازگاری اسلام با فرهنگ اروپایی و زمینه‌سازی برای نزدیکی تمدن اسلامی و اروپایی به یکدیگر قلمداد شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.