شانسی که با موگرینی همراه شد
سمیرا فرخمنش: درسال 2009 که کاترین اشتون جای خاویر سولانا را در بخش سیاست خارجی اتحادیه اروپا گرفت، نگاه منفی عدهای از منتقدان را به سمت خود جلب کرد. این عده سابقه فعالیتهای سیاسی اشتون را در مقایسه با سولانا اندک قلمداد میکردند و معتقد بودند وی مهارت دیپلماتیک کهنهسیاستمدار اسپانیایی را ندارد. این اتفاق و اعلام نظرات در 2014 مجددا تکرار شد، اما با شدت بیشتر. زمانیکه دوره پنجساله مسئولیت اشتون به پایان رسید و جای آن را وزیر خارجه ایتالیا گرفت، تا مدتها رأس اخبار مربوط به تحولات اتحادیه، انتقاد به این انتخاب بود. فدریکا موگرینی 41ساله که به نظر عدهای شایسته پذیرش این مسئولیت نبود، نوک پیکان انتقادات را به سمت سن کم، سابقه سیاسی و مواضع فکری خود میدید. ازجمله دوگانهبودن گرایشات فکری وی که زمانی به حمایت مطلق از مواضع چپ و حزب کمونیست ایتالیا منتهی شد و سالهای بعد با چرخش در جهتگیریهای سیاسی، به سمت سوسیالدموکراتهای کشورش رو آورد. اما هرچه که بود موگرینی در نوامبر 2014 به جایگاه مهمی در اتحادیه اروپا رسید که به گفته عدهای این صندلی برایش زیاد بود. وی با وجود 9 ماه وزیر خارجه بودن باید به حملات سیاسی و رسانهای مقابل خود پاسخ میداد و آنها را راضی میکرد. بنابراین سکوت نکرده و فعالیتهایش در پارلمان ایتالیا یا مبارزاتش علیه نژادپرستی را در کنار تصدی وزارت خارجه، دلیل رد ادعاهای مخالفان میدانست. اما اینها بهتنهایی کافی نبود و موگرینی نیازمند یک برگ برنده موجهتری بود تا بتواند میخ نخستین حضورش در حوزه سیاست خارجی یک تشکل اروپایی را محکمتر بکوباند و وجهه حرفهای شایستهتری برای خود ایجاد کند. همه اینها در حالی اتفاق میافتاد که اتحادیه اروپا این ایام دچار مناقشات و جدلهای سیاسی- اقتصادی قابلتوجهی بود و بهعبارتی زمینه برای بازیکردن نقشهای متعدد اما سخت، برای موگرینی فراهم بود. اما این نقشها در کلام ساده بود و در عمل نیازمند فعالیتهای چندینماهه، تسلط بر امور و قدرت زیاد در تحلیل بخش سیاسی و امنیتی اتحادیهای بود که به گفته بسیاری دوران افول خود را میگذراند. در وضعی که یونان مبدل به یک چالش جنجالبرانگیز اقتصادی در جامعه اروپایی شده، موقعیت ترکنشینان قبرس و وضعیت نامشخص داخلی این کشور، معضلاتی که در سهمبندی پناهجویان گریبان کشورهای اروپایی همچون مجارستان و ایتالیا و رومانی را گرفته، مناقشه انگلیس و تقابلی که با اتحادیه پیدا کرده است، مشکل اوکراین و تأثیرات تحریمهای روسیه بر دولتهای اروپایی، سنگاندازیهای دولت ضد اروپایی ایسلند و دیگر مشکلاتی که در دو سال اخیر موجب درگیریهای مختلف در میان اعضای اتحادیه اروپا شده است، نیازمند زمان طولانی و انرژی فزاینده برای حلوفصل است؛ که بخش اعظم این انرژی قطعا به نماینده سیاست خارجی و امنیتی اتحادیه اروپا اختصاص دارد. اما در این میان فدریکا موگرینی گزینه بهتری از جنجالهای موجود را برای اثبات خود بهدست آورد. به زبانی دیگر از نخستین روز ورود وی به اتحادیه و پذیرش مسئولیت امنیتی - خارجی آن، اقبال با وی همراه بود و پروندهای مقابل او قرار داشت که از مدتها قبل باز شده بود و از مراحل آغازین عبور کرده بود. این پرونده دیگر در نیمه پایانی عمر خود قرار داشت و ماهیت آن به شکلی بود که نماینده سیاست خارجی اتحادیه اروپایی، با کمترین زمان و پتانسیل دیپلماتیک هم قادر به حل آن بود. به عبارتی پرونده هستهای مناقشهای بود میان ایران و کشورهای 1+5 که تکلیفی روشن و وضعیتی معلوم داشت. دو بازیگر کلیدی آن ایران و آمریکا بودند و فرانسه و آلمان و روسیه و چین هم نقشهای تعریفشده و نهچندان اصلی را دراینمیان بازی میکردند. آنچه که موگرینی در میان هجمههای سیاسی علیه خود نیاز داشت، دقیقا میتوانست چنین پروندهای باشد که نقش کاتالیزور و تسهیلکننده را در آن ایفا کند. نمایندهای که یک هماهنگکننده میان دیگر نیروهای حاضر است و سادهسازی ارتباط میان بازیگران، سرعت در نتیجهگیریها و جمعبندی پاسخ معادلات موجود از کارکردهای مهم اما ساده وی بهشمار میرود. شاید اگر عمر پرونده اتمی ایران به تصدیگری امنیتی و سیاسی موگرینی نمیرسید، وی امروز در شرایط سختی بهسر میبرد، در شرایطی که باید برای اثبات توانمندی خود به حل و برطرفسازی معضلات دشوار کنونی اتحادیه اروپا میپرداخت. اما سرانجام مثبت پرونده مذکور، به وی این فرصت را داد که در یکی از بحثبرانگیزترین پروندههای تأثیرگذار 50 سال اخیر، نقش پررنگی را ایفا کند و متن جمعبندی مذاکرات موفقیتآمیز را با لبخندی بر لب خوانده و دولتهای متفاوتی در گوشهکنار جهان را از حصول چنین نتیجهای خشنود کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.