نگاهی به فیلم «در دنیای تو ساعت چند است؟»
شاید نقاشش خجالتی بوده
مارگریت شاهنظریان
برای سرگرد تام... و افسردگان مقیم مرکز...
همهاش فکر میکردم، فیلم که تمام شود بیرون بارانی بیامان خواهد بارید. همهاش فکر میکردم، فیلمی که اینقدر نام زیبایی دارد» «در دنیای تو ساعت چند است؟» «کاش داستانش هم متفاوت با تمام عاشقانههای دنیا باشد، که بوده و هست؛ آنقدر خوب است که برای همیشه میماند یک گوشه دلت. و البته یک سپاس بیپایان از آقای صفی یزدانیان... *** و آخ ای وای از باران. فیلم روایت باران است و آدمهایش، فراموش کنید آن سیاهی شروع فیلم را، فراموش کنید آن فرودگاه کدر و گمشده در روزمرگیهای آدمهای خسته و تکراریاش را... فیلم از همان جایی شروع میشود که گلی مینشیند در ماشین و به قول خودش میرود به شهرش. گلی با آن چهره گرفته و غمگین و سرگردانش... و باران که آرام شروع میکند به کوبیدن به پنجره ماشین و کوبیدن به روح خسته و بیرنگ گلی. گیله گلخانوم یا گلی نماد همان آدمهایی است که از کنار عشق گذشتند، نخواستند ببینند، یعنی دیدند ولی هر آنچه خودشان خواستند. زندگی معمولا برای این لحظههای آدم تاوانی سنگین در نظر میگیرد، تاوانی که گلی داده است زندگی بههدررفتهاش کنار غریبهای به نام آنتوان است، چهره کدر و بیلبخند و یأساش در آستانه میانسالی، گلی که روزی - سالیان دراز- از همه زندگیاش گریخته بود، حالا پناه آخرش همین شهر است. گلی نماد همان آدمهایی است که خواستههای عقل را به خواستههای دلشان ترجیح میدهند و همین نگاهش را به آدمها نیز امتداد میدهد. زمانی به سراغ مادرش میآید که فقط از او سنگ قبری بهجامانده؛ یا در جوانیاش- دوره دانشجوییاش- بدترین انتخاب عقلانیاش را کرده آن هم برای عشق، همان که فرهاد گاهبهگاه از او یاد میکند و میگوید «علی یاقوتی، فاطی یا گلی، گلی یا فاطی» که اشارهای است به هوسبازبودن و سبکباربودن علی. و فرهاد اشتباه نکرده است. گلی ناآرام و بیقرار است و مدام برای فراموشکردن اشتباهاتش دیگران را مقصر میداند و از همه بیشتر به قول خودش «فرهاد قابساز» را، فرهاد دیوانه و طفلکی را. *** جالبه که چهل سالگیات جوری باشی غیر از بقیه، یا نه بیست سالگی که همه شاعرند... این را خانم حوای عزیز خطاب به فرهاد میگوید و این کلیدیترین دیالوگ برای شناختن فرهاد است، جذابترین کاراکتر عاشق، و جذابترین کاراکتر از آدمهای دوستداشتنی که «کم بودند» که «کم آوردند»، این «حواسپرت»های دوستداشتنی معجزهای هم در سینمای ایران و سینمای همه این سالها. فرهاد با بازی فوقالعاده و حسابشده علی مصفا با آن نگاهها و میمیک چهره و حتی نوع لباس تنکردنش و رفتارش از همان اول دل مخاطب را با خود میبرد. کاراکتر بیریا و دوستداشتنیای که زمان برایش در همان ساعت کودکی اتاق معشوقش جا مانده. احتمالا فرهاد است که شاید در آخرین خوابی که گلی از او میبیند با همان نگاه خستهاش از او میپرسد، «در دنیای تو ساعت چند است؟» - آنتوان در همه قصههایش، عاشقها شکست میخوردند ولی هیچکدام مثل تو خل نبودند این را خانوم حوای عزیز به فرهاد میگوید و فرهاد میگوید نه حالا خوب شدهام. ولی ما که میبینیم، ما که میدانیم فرهاد حالش خوب نیست. مگر یک آدم چقدر تحمل دارد؟ چقدر باید غرورش لگدکوب شود. گلی عشق کودکی تا میانسالی فرهاد گاه به نظر میرسد اصلا او را نمیبیند، همانطور که سالها میرود پی زندگیاش و حالا اگر علی یاقوتی نشد، اما آنتوان را که میشود جایگزین کرد. هر چقدر که گلی چشمانش را سالها پسِ آن عینک آفتابی پنهان کرده و فرهاد و عشقش را و آن شهر رؤیاییاش را با بارانها و بارشهایش ندیده گرفته، اما فرهاد همه این سالها با یاد گلی زندگی کرده است. وقتی گلی اشاره به چمدان میکند و وسایل کودکیاش و میگوید اینها چیست؟ - من هرچی از خودم یادم میاد شمام همیشه توش بودین گلی: ینی چی اینا رو نگه داشتین؟ - اینا اسباب خوشحالیمه اگرچه «در دنیای تو ساعت چند است؟» یک شاهکار ستودنی است، اما برای من، فرهاد، همه فیلم است. آدم میانسالی که گویا هیچگاه قرار نیست بزرگ شود. با آن معصومیتش و با اینکه سالها در انتظار عشقش نشسته است اما هیچ وقت عشق را گدایی نمیکند و نمیگذارد دل کسی برایش بسوزد. او کاراکتر عقدهای و روانی نیست و به نظر میرسد معشوقش حتی هیچوقت نمیتواند به بزرگی عشق فرهاد باشد. آن صحنه نمایش فیلم هشت میلیمتری را یادتان هست؟ آنجا که گلی کودک بود و فرهاد طوری ایستاده که همین سایه میانسالیاش انگار در فیلم هست. گاه به نظر میرسد این فرهاد است که گلی را آنقدر بزرگ کرده تا او جفاکارانه اینطور بر او بتازد. این دیالوگش در اشاره به عکسی از گلی که فرهاد به طعنه به او میگوید: من هم بودم تو عکسا اما اون پشتا. شما نمیدیدی! - این خانومه چه خجالتیه - شاید نقاشش خجالتیه و وای آن سکانس ابر درستکردنش در کودکی... سادهانگاری است که باور کنیم فیلم «در دنیای تو ساعت چند است؟» فقط روایت یک داستان عشقی است؛ یعنی البته که هست اما فقط این نیست در لایههای عمیقترش فیلم حسرتی و غمگساری ابدی است بر حال آن آدمهای دوستداشتنی که کم آوردند و حالا نیستند، مثل حمید که عکاسی میکرد و بعد در جزیرهای دور به قول فرهاد به مغزش شلیک میکند. یا آن کسانی که به هر دلیل مهاجرت کردند و تنها ماندند یا بعدها یکیشان هم مثل گلی چیزی چنگ میزند به قلبشان که برگردند؛ اما همه که مثل گلی خوشاقبال نیستند که عاشقی که مرهمی مثل فرهاد منتظرشان باشد تا زخمهایشان تسکین یابد. یا خانوم حوای عزیز، یا آقای نجد که هیچ وقت ازدواج نمیکند یا همان خوابی فرهاد که میبیند اسبها میآیند... شاید بهخاطر این است که همه فیلم آسمانش پر از ابر است و هوایش پر از باران... . تجربه خوب و دلنشینی که فیلم برای من و دوستانم داشت، یا شاید به تعبیری یک «همحسی مشترک» که وقتی فیلم به تیتراژ پایانیاش میرسید نمیخواستیم باور کنیم که فیلم تمام شده و انگار به صندلیهایمان قفل شده بودیم- من، دوستانم، دیگر تماشاگران -بس که خوب بود، آخر هنوز دلمان در کوچهپسکوچههای فیلم جا مانده بود با آن بارانهای تسکینش، آن پیادهروهای سنگفرششدهاش، آن بازارهای پر از زندگیاش، آن رهگذرهای مهربانش، پیش حواخانوم عزیز، پیش گلی که کمکم یادش میآمد خندیدن را دلتنگشدن را و همه آن موسیقیها و ترانههای جادویی و تسکین دهنده و اما از همه و همه بیشتر فرهاد دوستداشتنی و معصوم... اما من از همهاش بیشتر، آن انتهای فیلم را دوست دارم، آنجا که فرهاد به خانه گلی میرود، آنجا که تا نزدیکای شب با هم میمانند. خانه از رنگهای نو و حسهای خوب میدرخشد. بیرون بارش است و گلی به فرهاد میگوید دیشب خوابش را دیده. تماشاگری که من باشم آرام گریه میکنم. برایم مهم نیست که دیگر سرنوشت گلی چه میشود چقدر اذیت کرد فرهاد را. طفلک فرهاد را... .
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.