نگاهی دقیق به مأموریت «نیوهورایزنز» و اهداف آن
چرا به «پلوتو» رفتیم؟
عباس خاراباف
«نیوهورایزنز» (New Horizons) که در محافل علمی و رسانهای ایران به اشتباه «افقهای نو» نیز نامیده میشود، فضاپیمای روباتیکِ ناساست که در حال حاضر، در نزدیکترین فاصله ممکن به پلوتو است. این کاوشگر فضایی نخستین فضاپیمایی است که به سوی «پلوتو» پرواز کرد و به مطالعه درباره این سیاره کوتوله و سه قمر آن، «چارون»، «نیکس» و «هیدرا» میپردازد. نیوهورایزنز قرار است ویژگیهای سیارهشناختی پلوتو و ماههای آن را بررسی و دادهبرداری کند. اما سفر طولانی این فضاپیما قرار نیست با رسیدن به پلوتو خاتمه یابد، بلکه طبق برنامهریزیهای انجامشده، این کاوشگر فضایی پس از گذر از کنار پلوتو به سراغ کمربند کوییپر خواهد رفت تا دستکم با یکی از اجرام این کمربند نیز ملاقات کند.
سفرهای بینسیارهای تلاشی است که سالهاست انسان را درگیر خود کرده و جزء برنامههای مهم ناسا نیز محسوب میشود. نیوهورایزنز طراحی شده است تا به ما در درک جهان واقع در انتهای منظومه شمسی کمک کند. بنابراین در قسمتی از مأموریتی گسترده، نیوهورایزنز میتواند یک یا چندین جرم در کمربند کوییپر را ملاقات کند. کمربند کوییپر مهمترین منبع اجرام آسمانی که به زمین برخورد کردهاند، است؛ مثلا حادثهای که با برخورد اجرام آسمانی احتمالا باعث انقراض دایناسورها شد، بیربط به کمربند کوییپر نیست. نیوهورایزنز نوری را به روی تعدادی از شهابسنگها روی کمربند کوییپر بهعنوان تابعی از اندازه آنها انداخته است که با اندازهگیری چالههای موجود در آنها، پلوتو، قمرش و شاید دیگر اجرام واقع در کمربند کوییپر به نتایجی برسد. پلوتو و کمربند کوییپر به کرههای منبع مولکولهای ارگانیک مانند کربن و آب منجمد معروف هستند، موادی که برای حیات ضروری بهنظر میرسند. نیوهورایزنز ترکیبات موجود در مواد روی سطح پلوتو، قمرش و دیگر اجرام داخل این کمربند را بررسی میکند. جو پلوتو بهصورتی است که حجم زیادی از گازهای آن از جاذبه موجود فرار کردهاند. البته حجم زیادی از هیدروژن و هلیوم موجود در زمین نیز در زمان خیلی دور به همین صورت از جو خارج شده است. با مطالعه وضعیت خروج گاز از جو پلوتو میتوانیم اطلاعات بسیار مفیدی در رابطه با تکامل زمین و اتفاقات رخداده در آن کشف کنیم. نیوهورایزنز ترکیبات و ساختمان جو پلوتو را بررسی میکند و بهطور مستقیم میزان خروج گاز و اطلاعات مربوط به آن را بهدست میآورد. نیوهورایزنز کاوشگر فضایی بینسیارهای است که در برنامه «مرزهای جدید» توسط ناسا پرتاب شد. این فضاپیما توسط آزمایشگاه فیزیک کاربردی دانشگاه جان هاپکینز، مؤسسه تحقیقات جنوب غرب (SwRI) و تیمی به رهبری «اسالاناسترن» ساخته شده است تا به مطالعه پلوتو، قمرهایش و «کمربند کوییپر» بپردازد. نیوهورایزنز نتیجه سالها تلاش در مأموریتهای ارسال فضاپیما به پلوتو است که از سال1990 آغاز شده. بعد از سه سال ساخت و چندین بار وقفه بهخاطر محل پرتاب درنهایت نیوهورایزنز در سال 2006 پرتاب شد و اکنون بعد از 9 سال به نزدیکی پلوتو رسیده است. اهدافی که در این مأموریت دنبال شدهاند را میتوان در سه دسته مجزا تقسیم کرد؛ دسته اول اهداف مقدماتی هستند؛ به این معنی که با نرسیدن به این اهداف، پروژه شکست خورده است. دسته دوم دربرگیرنده اهدافی است که اگرچه نیل به آنها انتظار میرود، ولی طرح پروژه بهخاطر آنها نبوده است. دسته سوم هم شامل اهدافی است که کاملا اختیاری هستند، یعنی شاید برای آن تلاشهایی شده باشد، ولی ممکن است بهخاطر ارضاشدن شرایط برای اهداف مهمتر، این اهداف به نتیجه نرسند. اهداف ابتدایی شامل توصیف اطلاعات زمینشناسی و ریختشناسی پلوتو و «کارن» (مهمترین قمر پلوتو)، نقشهگذاری ترکیبات شیمیایی در سطح پلوتو و کارن و بررسی اتمسفر پلوتو و نرخ فرار از آن (برای مأموریتهای آتی فرود بر آن) هستند. در اهداف ثانویه بررسی تغییرپذیری سطح و اتمسفر پلوتو با زمان، عکسگرفتن از پلوتو و کارن بهصورت کلی، نقشهگذاری ساعتهای روزوشب در پلوتو و کارن، نقشهگذاری لایه یونوسفر پلوتو و واکنش آن نسبت به توفانهای خورشیدی، جستوجو بهدنبال گونههای مولکولهای هیدروژن، هیدروکربن و بعضی دیگر از گونههای ارگانیک موجود در جو پلوتو و نقشهگذاری دمایی در سطح پلوتو و کارن، مورد نظر قرار گرفتهاند. اهداف اختیاری هم شامل جستوجو بهدنبال ذرات پرانرژی در پلوتو و کارن، جستوجو بهدنبال وجود قمری دیگر در اطراف پلوتو و بررسی وجود میدان مغناطیسی در پلوتو و اطراف آن است. نیوهورایزنز فضاپیمایی بزرگ از نظر ابعاد، سبکوزن و دارای طراحی رصدخانهای است که سفری طولانی و سخت را به مرزهای تاریک و سرد منظومه شمسی دارد. ابعاد این فضاپیما به اندازه پیانو بوده و با سوخت کامل دارای وزن 478 کیلوگرم است. این فضاپیما برای عملیات در شرایط انرژی کم ساخته شده است و از آغاز تا پایان عملیات، توانی کمتر از دو لامپ صد وات مصرف میکند. نیوهورایزنز در زمان حرکت بین سیارهها در حالت پایداری چرخشی است؛ پیشرانهای کوچکی در این فضاپیما استفاده شده است که این چرخشها و نقطهگذاریها و اصلاح حرکتی بر عهده آنهاست. این فضاپیما مجهز به سیستم ژیروسکوپ داخلی، اختریاب و سنسورهای خورشیدی است. فضاپیمای نیوهورایزنز با خود هفت ابزار مهم را حمل میکند، سه ابزار عکسبرداری، دو ابزار پلاسما، یک حسگر غباری و یک دریافتکننده رادیویی. این ابزار در کنار هم جمع شدهاند تا این مأموریت با بازدهی بالایی همراه باشد و بتواند تحقیقات گستردهای در رابطه با ترکیبات و دمای سطح، فشار و دمای اتمسفر و نرخ فرار از پلوتو را هدایت کند. این محمولهها به طرزی باورنکردنی کممصرف هستند (درمجموع توان کل تجهیزات همراه کمتر از 28 وات میشود) و مقیاسی از کوچکسازی قطعات ارائه شده است که در مأموریتهای بینسیارهای بینظیر است. بهعلاوه قطعات طوری ساخته شدهاند که با شرایط سردی هوا و کمی نور موجود سازگار باشند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.