پایان آتشبس با «داعش» یا حزب «کارگران کردستان»
آزاد حاجیآقایی
حملات گسترده ترکیه به مواضع حزب کارگران کردستان در نواحی مرزی ایران، عراق و ترکیه به بهانه مقابله با داعش، وضعیت شکننده سیاسی ترکیه را خاتمه بخشیده و میرود که فضای سیاسی این کشور را مجددا به فضای قطببندیشده سالهای قبل بازگرداند. بعد از موج دستگیریهای چندروز گذشته که بهجای تمرکز بر اعضای داعش، دستگیری بیش از 251 نفر از اعضای حزب «دموکراتیک خلقها» و گروههای سوسیالیست را هدف قرار داد و با کشتهشدن یک زن سوسیالیست همچنان تداوم دارد، با انتشار اخباری مبنیبر ورود ارتش ترکیه به سوریه و حمله به مواضع کردها و داعش وارد مرحله جدیدی شده است. «رجب طیب اردوغان»، رئیسجمهوری ترکیه، بعد از اقامه نماز جمعه گفت که ما حملات خود را علیه گروههای تروریست داعش و حزب کارگران کردستان تداوم خواهیم بخشید: «ما به تصمیمات اتخاذشده خود برای مقابله با داعش و نظامیان کرد و چپ ادامه خواهیم داد؛ باید تمامی گروههای مسلح سلاحهای خود را بر زمین بگذارند، در غیراینصورت با پاسخ قاطع ما روبهرو خواهند شد. همچنین مرحله تازهای برای تغییر در وضعیت شمال سوریه در راه است». اما چرا اکنون ترکیه تصمیم گرفته است آتشبس با حزب کارگران کردستان را خاتمه بخشیده و به سوریه حمله کند؟ پاسخ به این پرسش را باید در موفقیت حزب دموکراتیک خلقها در انتخابات هفتم ژوئن، شکست حزب حاکم در دستیابی به اکثریت پارلمانی و موفقیتهای چشمگیر کردها در سوریه جستوجو کرد. این نکته عیان شده است که بعد از کودتای 12 سپتامبر ترکیه، مسئله کرد همواره نقطه اقتران استراتژیهای کلان ترکیه در عرصه سیاستهای داخلی و خارجی این کشور بهشمار میرفته است. این مسئله که در بحران سوریه و حتی حمله داعش به کوبانی نیز کاملا مشهود بود را از چند زاویه میتوان بیشتر مورد کنکاش قرار داد. با شروع بحران سوریه در سال 2011، اولویت سیاست خارجی ترکیه بر تغییر رژیم در سوریه بدون توجه به پیامدهای آن قرار گرفت. ازاینرو «داووداوغلو»، نخستوزیر این کشور و اردوغان بهعنوان معماران این سیاست خارجی تلاش خود را برمبنای تقویت گروههای مخالف «بشار اسد»، رئیسجمهوری سوریه و به گفته خود اپوزیسیون میانهرو سوریه قرار دادند. اما طرفه آنکه عرصه سیاسی سوریه فاقد اپوزیسیونی میانهرو بود؛ ازاینرو تأسیس و تقویت ارتش آزاد سوریه در دستور کار این کشور قرار گرفت. «هالوک اُزدالغا» نماینده پیشین پارلمان از حزب «عدالت و توسعه» در آنکارا که اندکی بعد از فاششدن رسواییهای مالی حزب در 2013 از این حزب استعفا داد، در یادداشتی در 16 جولای در روزنامه «زمان» نوشت: «در رسانههای ترکیه اسناد و مدارک محکمی در ارتباط با ارسال سلاح و تجهیزات از مرز ترکیه به سوریه و تحویل آن به جبهه «النصره» و جهادیون داعش منتشر شده است». اما متعاقب حمله «سوروچ» و حمله هواپیماهای ترکیه به مقر حزب کارگران کردستان به نظر میرسد تحولات سریعی در جریان است که بنا بهگفته «گوگهان باجیک» کارشناس علوم سیاسی ترکیه روزنامه «بوگون» گفت ، سیاستهای استراتژیک ترکیه در حال غلتیدن به ورطه خطای فاحشی است که هم گشایش سیاست داخلی این کشور را با بنبست مواجه میکند و هم جنگ خاورمیانه را دچار چرخشی جدید میکند. روزنامه «ینی شفق» که منعکسکننده دیدگاههای حزب حاکم است، در مقالهای نوشت ارتش ترکیه دستور ورود به سوریه را دریافت کرده است. اما «مولود چاوش اوغلو» وزیر خارجه گفت که در این رابطه تنها بعد از نشستهای امنیتی که در جریان است تصمیمگیری خواهد شد. اما اکنون چرا ترکیه دست به اقدام نظامی علیه داعش زده است و آیا اقدامات ترکیه علیه گروه داعش با توجه به هستههای مخفی این سازمان جدی خواهد بود؟ بهنوشته روزنامه «اشپیگل» در چند سال گذشته ترکیه با نگاهی حاکی از همدردی به داعش مینگریسته است چراکه ایستارهای داعش در راستای ایستارهای سیاسی ترکیه در مقابل کردها بود: هر دو با بشار اسد و کردهایی که در شمال سوریه یک خودمختاری تأسیس کردهاند، در نبرد بودند. تاکنون ترکیه اگر درصدد واردکردن ضربهای کاری بر پیکر سازمان داعش بود، میبایست مسیرهای تدارک نظامی داعش را سد میکرد و هواداران این گروه را بدون هیچ استثنایی موردتعقیب جنایی قرار میداد، اما هنوز چنین اتفاقی نیفتاده است. اگر ترکیه درصدد عقبراندن داعش از مرزهایش است، خود را با خطر بزرگی مواجه میکند. «جواد اونیش» معاون سابق سازمان اطلاعاتی ترکیه، چند روز پیش در مصاحبهای با شبکه سیانان ترک گفت که وجود هستههای مخفی داعش و نیز حفرههای امنیتی با حمله سوروچ بیشازپیش آشکار شده است. همین امر اقدامی جدی علیه این گروه را از سوی ترکیه با شک مواجه میکند. از سوی دیگر؛ «احسان ییلماز» ستوننویس روزنامه «زمان» در یادداشتی نوشت: «سیاستهای بعد از انتخابات حزب حاکم نیز حاکی از اشارههایی مبنی بر عدمهضم موفقیت حزب دموکراتیک خلقها در ترکیه بود. در همان زمان که کارزار انتخاباتی در جریان بود، اردوغان اظهار کرد این حزب بسطیافته یک سازمان تروریستی است». روزنامه «طرف» نیز گزارش داد که دفتر سیاسی حزب حاکم و داوود اوغلو به بوروکراتها و رؤسای استانی حزب حاکم دستور دادهاند خود را برای انتخابات زودهنگام آماده کنند. سخنان شنبه «چاوش اوغلو» نیز نشان میدهد اکنون ترکیه بیش از آنکه درصدد ضربهزدن به داعش باشد، با حمله به مراکز حزب کارگران کردستان و حمله احتمالی به سوریه درصدد زدن چند هدف با یک تیر است؛ ایجاد فضای قطببندیشده و بسیج احساسات ناسیونالیستی، زمینهسازی برای انتخابات زودهنگام، قلع و قمع شبکههای حزب دموکراتیک خلقها و سرانجام حمله به منطقه «جرابلس» سوریه که در فاصله بین کانتون کوبانی و کانتون عفرین واقع شده است؛ این حمله در راستای ممانعت از یکپارچهشدن منطقه کردستان سوریه و جلبتوجه مجامع جهانی در حمله مقطعی و میانبرد به اهداف داعش است. اردوغان بازی خود را شروع کرده و در مقابل حزب دموکراتیک خلقها اعلام کرده است که با شعار «آک پارتی خواهان جنگ است و ما خواهان صلح» به تظاهراتی در سرتاسر ترکیه دست خواهد زد. جنگ داخلی مجدد در ترکیه بر پیچیدگیهای سیاسی منطقه و ترکیه خواهد افزود. در سخنان نوروزی امسال رهبر کردها، «عبدالله اوجالان» گفته بود که اگر فرصت صلح ازدست برود، جنگ اینبار تمام ترکیه را دربر خواهد گرفت. به نظر میرسد که بخش دوم این گفته در حال وقوع است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.