معمای قرص
تعارضهای آشکار در روششناسی، معرفتشناسی و رویکردهای مشاهدهای، تجربی و آزمایشگاهی در پزشکی مستلزم ژرفاندیشیهای تحلیلی، انتزاعی و نظری فلسفی است. اندیشه درباره ماهیت بیماری و سلامت و اخلاق متخصصان این حرفه و رابطه میان این قبیل پدیدهها با مکتبهای فلسفی رایج و متداول، با وجود تمام جذابیتها و دلزدگیها، چیزی نبوده که پزشکان و فیلسوفان از آن دست بکشند. یکی از این فیلسوفان که به این مهم پرداخته هانس گئورگ گادامر است که با کتاب معمای سلامت (enigma of health) که در سال 1996 منتشر شد، در عرصه فلسفه پزشکی، رویکرد جدیدی را مطرح کرد. وی در این کتاب، بر اهمیت رویکرد هرمنوتیکی در پزشکی تأکید میکند. در فرایند هرمنوتیکی در پزشکی، بیمار یک ظاهر جسمانی دارد که در واقع صورت خارجی یک حقیقت نهفته و پوشیده است که برای فهم آن باید بیمار را به منزله «متن» در نظر بگیریم و سپس به تفسیر او بپردازیم. از منظر هرمنوتیکی، بیماری، بخشی از کل یک مجموعه در نظر گرفته میشود و ابتدا خود شخص مطالعه و فهمیده میشود و سپس به درمان او اقدام میشود. هرمنوتیک در پزشکی، یعنی نگاهکردن به بیمار از منظری بالاتر و نباید فقط در پی اصلاح کارکرد مختل ارگانهای بدن بود، بلکه باید کلیت بیمار را بهبود بخشید. کتاب «رازوارگی سلامت» که مجموعه مقالات و سخنرانیهای هانس گئورگ گادامر در باب پزشکی است، ابتدا توسط انتشارات شورکامپ در سال ۱۹۹۳ و سپس توسط انتشارات دانشگاه استنفورد در سال ۱۹۹۶ به چاپ رسید و اینک انتشارات روزگار نو بهتازگی ترجمه فارسی آن را منتشر کرده است. در بخشی از مقدمه ترجمه فارسی از زبان یکی از شارحین گادامر به نام فرد دالمایر میخوانیم: «عنوان اصلی کتاب در زبان آلمانی، از «پنهانبودن سلامت» سخن میگوید. به قولی، زندگی فرمول نیست؛ بلکه معمایی است معلق بر فراز رازوارگی. در این عصر که لگام تولید و ساخت به گردنش زدهاند، گاهی مجبوریم بازآموزی کنیم و گادامر آموزگاری خوب و شاید بهترین آموزگار باشد». در ترجمه فارسی، جلد کتاب شبیه یک جعبه قرص است و عنوان کتاب نیز همانند لیبلهایی که فروشندگان داروخانه روی قرص الصاق میکنند بر جلد برچسب شده است. یک کتاب بهعنوان یک «کالا» در پشت ویترین یا قفسه کتابفروشی باید خصوصیات خاصی داشته باشد تا بتواند خود را به خریدار عرضه کند. مواجهه اولیه مخاطب با کتاب قاعدتا از طریق طرح روی جلد کتاب صورت میگیرد و از این طریق است که او راغب به بازکردن و ورقزدن کتاب و احیانا خرید آن میشود، چراکه مخاطب اولین چیزی که میبیند جلد کتاب است. رنگ جلد، طرح روی جلد، عنوان کتاب و حتی فونت بهکاررفته در عنوان کتاب از دیگر خصوصیات فرمال یک کتاب هستند که به محتوای کتاب گره میخورند و در ترجمه فارسی این کتاب کمترین نشانهای از این موارد، رعایت نشده است. گویا همه آنچه نهایتا مقصود گادامر از «پنهانبودن»، «معما» یا «رازوارگی» یا هر معادل دیگری برای این واژه از نظر مترجم است و قرار است با یک نقاشی مینیاتوری از قرن 14 این معما و «ناموجودبودن» را نشان دهد در طرح جلد فارسی نقش بر آب میشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.