|

در حاشیه نمایشگاه امید معماریانی در گالری شش

عبور از خاکستر قرمز

حسین گنجی

طبقه کارگری همواره محکوم بوده‌اند به نازیبایی و غیرقابل روایتگری. انگار این قشر چیزی برای گفتن و سخنی برای شنیدن و لحظاتی رؤیاگون برای به‌تصویرکشیدن ندارند. هم نقاشان، هم مجسمه‌سازان و هم عکاسان کمتر به موضوع کارگری پرداخته‌اند. این باعث شده است که رؤیاها، حرف‌ها، بیم و امید‌های این قشر نیز زیر غباری از خاکستر قرمز (قرمز زیرا این قشر در میانه چرخ‌های بی‌رحم توسعه خرد می‌شوند)، دیده نشوند. نقاشی برایش سخت بوده است به این فضاها پا بگذارد، مجسمه‌سازی جز برخی موارد، کمتر به روایت این قشر پرداخته و عکاسی با اینکه ساده‌تر می‌توانسته در این فضاها نفوذ کند و دنیا را از چشم اینها به دیگران نمایش دهد، کمتر این زحمت را به خود داده است. زیرا عکاسی مستندگونه طبقه کارگری نیاز دارد به اینکه شما وارد این فضای کاری شوید، زیست مشترک داشته باشید، نوع نگاه اینان را به زندگی درک کنید و بعد به تصویر شکلی از ایمان یا فرمی از امید یا تصویری از زندگی که آنها می‌بینند، برسید. در گالری شش، علیرضا معماریانی، مجموعه یک‌دست سرخ و سخت و کارگری به نمایش گذاشته است که حاکی از این است که هنرمند رفته و این زحمت را به خود داده است تا به کشف برخی از زوایای این نگاه برسد. این‌طور که از کارها نیز پیداست، معماریانی آن‌قدر رفت‌وآمد داشته و فرم‌های مختلف، زوایای مختلف، نشست‌وبرخاست‌ها و نگاه‌های مختلف را با این پنج کارگر موجود در کارگاهی، تجربه کرده است تا توانسته به این فریم و موتیف‌های موجود برسد. او با دخیل‌کردن پرواز و پرنده سفید و آوردن حیوانات دیگر که آنها نیز سفید هستند در فضای سرخ و عرق‌کرده و خشن کارگری خواسته نه‌تنها به خود کارگران، که به روحیات و اندیشه و خیال آنها نیز نفوذ کند. امید را چونان نقطه سفید و خیال را چونان اندیشه به هرسو به پرواز درآمده و ایمان را چونان ذرات قرمز در تمام نقاط و زندگی را چونان دستانی پرچین‌وچروک و صورت‌ها و تیپولوژی آنها به نمایش درآورده است. اینجاست که یک عکاسی صرف و بی‌زحمت با یک عکاسی دغدغه‌مند و به‌تبع پرزحمت تمایز پیدا می‌کند. هنرمند عکاس که همواره متهم است که با کمترین زحمت به خلق و آفرینش می‌رسد، اینجا سر بلند کرده و نشان داده است که این‌طور نیست. اگر عکسی بخواهد به نقطه مطلوب برسد، اگر عکاسی بخواهد هنرمند خطاب شود، اگر قابی بخواهد عناصر زیبایی‌شناسی و روایی خود را با معنا و مفهوم همراه کند، باید زحمتی و ممارستی و تلاشی را در پی داشته باشد. تنها فشاردادن شاتر، عکاس به وجود نمی‌آورد. ایده و تلاش و دخیل‌کردن موتیف‌های همخوان و پیداکردن آن زاویه درست در کنار هم هستند که می‌توانند هنر و هنرمند به وجود بیاورند. ‌ای‌کاش فقط‌وفقط هنرمند از مواجهه صرف دست می‌کشید و با تلاشی که کرده و خود را نزدیک به این قشر سختکوش کرده است و شاهد و مخاطب و هم‌بستر دردهای این انسان‌ها شده است، خود را جای او می‌گذاشت و تنها آنها را ابژه نمی‌کرد و جهان ابژه‌وار را از منظر آنها روایت می‌کرد. دوربین را جای چشم و زبان و دست آنها قرار می‌داد و آن را می‌گفت که آنها می‌خواهند و می‌بینند و حس می‌کنند و نه آن چیزی که او از زندگی و حالات و خیالات آنها برداشت کرده است. شاید اگر هنرمند به این موضوع بپردازد و در کارهای بعدی‌اش از منظر این قشر جهان را روایت کند بتواند دریچه‌ای تازه برای معنا و مفهوم انسانی که شاید ما از آن بی‌خبر هستیم روایت کند. عکاسان تاکنون بیشتر به مصائب قشر کارگری آن هم محدود پرداخته‌اند و روایتگر درد‌های او بوده‌اند. ولی هرگز خود را به‌جای او ننشانده‌اند و روایتگر بیم و امید‌ها و ترس و زندگی‌های او نبوده‌اند. ایمان گوهریست که شاید در میان کارگران به دلیل زیست سختی که دارند پررنگ‌تر است و می‌تواند سوژه خوبی باشد تا عکاسان از شکل و شمایل آن سخن بگویند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.