عیب آن جمله بگفتی هنرش نیز بگو
مهرداد احمدیشیخانی
پرده اول: مدتی پیش کارخانهای در تهران که متعلق به بخش خصوصی است، از من خواست که نشانه (آرم) جدیدی برایشان طراحی کنم. قرارداد بسته شد و پیشپرداخت را دادند و نشانه قبلیشان را برایم فرستادند تا کار را شروع کنم. توضیح دادند که نشانه را خود صاحب شرکت که رشته تحصیلیاش مهندسی است طراحی کرده و حالا پس از سالها که از تأسیس کارخانه و شرکت گذشته، جناب رئیس به این صرافت افتاده که نشانه بهتری داشته باشد. به نظر میرسید که سفارشدهنده از دوره دبستان که نقش یک گلباد را با قلم آهنی و مرکب روی مقوای گلاسه کشیده، دیگر کاری تصویری انجام نداده تا همین نشانه برای کارخانه و شرکت خود. احتمالا در زمان تأسیس شرکت هم پیش خودش گفته طراحی نشانه که سختتر از رسم گلباد نیست، یک گونیا و نقاله میخواهد با یک پرگار و قلم آهنی و مرکب! هرچه بود کار را شروع کردم و در زمان مقرر پیشطرحها را فرستادم. مدتی بعد گفتند مدیر شرکت نظرش تغییر کرده و نشانه جدید نمیخواهد بلکه مایل به اصلاح همان طرح قبلی خودش است. خواستار گفتوگو با مدیر و صاحب کارخانه شدم که گفتند اصلا وقت ندارد و بهناچار کار را شروع کردم و البته متذکر شدم که هزینهای به قرار مالی قبلی اضافه خواهد شد که پذیرفتند. پیشطرحهای جدیدی زدم و فرستادم. باز مدتی گذشت که طولانیتر از بار قبل بود، تا بالاخره روزی یک نفر از طرف شرکت آمد و چکی به مبلغ باقیمانده قرارمان تحویل داد و گفت مدیر شرکت همان نشانه خودش را ترجیح میدهد و تمام! وقت و سرمایهای صرف شده بود و نتیجه اما هیچ! پرده دوم: دو، سهسال پیش فرصتی دست داد تا در شهر زیبای اصفهان به دانشجویان گرافیک درس بدهم. جدای از زیباییهای این شهر که برایم مسحورکننده بود و هست، یک رخداد بصری بهشدت ذهنم را به خود مشغول کرده بود. در این شهر بسیاری از مشاغل کوچک و خرد از قبیل بوتیکها، فروشگاههای کوچک، قهوهخانههای بهروزشده (همان کافیشاپهای خودمان)، اغذیهفروشیهای فوری (بخوانید فستفود) برای خود و بر سردر محل نامنوشتهای طراحیشده (لوگو) و اختصاصی داشتند. برایم این اهمیتدادن به هویت بصری، در عنوان یک کسب خرد، باورنکردنی بود. یکی از همکارانم در این شهر وقتی تعجب مرا دید، دستم را گرفت و در شهر گرداند و حداقل 20 نمونه از کارهای خود را که بر سردر اینگونه مشاغل دیده میشد نشانم داد و گفت بسیار بیشتر از این هم طراحی کرده که در شهر پراکنده است و دیدنشان را به فرصتی دیگر گذاشت. بر حیرتم وقتی افزوده شد که چند نفر از دانشجویانم هم کارهایی اینچنینی را که انجام داده بودند برای مشورت به من نشان میدادند تا راهنماییشان کنم و البته همکاران دیگرم در این شهر هم کارهای بسیاری از اینگونه داشتند. برایم اینهمه اهمیتدادن به هویت بصری در میان مشاغل ریزودرشت هیجانانگیز بود؛ چیزی که در هیچکدام از شهرهای ایران ندیدهام، حتی در تهران پایتخت، که بسیاری از رفتارهای مدرن ابتدا در آن جا میافتد و بعد به شهرهای دیگر راه مییابد. وقتی مقایسه میکنم که مدیر و صاحب یک کارخانه در تهران چگونه با هویت بصری شرکت خود برخورد میکند و در اصفهان که هرچقدر هم در اقتصاد کشور مهم باشد اما در مقایسه با تهران بسیار کوچکتر است، تفاوت بزرگتر میشود و فقط به یک نتیجه میرسم که هویت از هر نوعش پدیدهای است که برای استقرار نیاز به زمان دارد و به زور و یکشبه مستقر نمیشود. اما «عیب آن جمله بگفتی هنرش نیز بگو»! یادتان هست اول مطلب گفتم سفارشدهنده دستمزدم را پرداخت کرد؟ خب در اصفهان یکی از همین صاحبان مشاغل خرد، در آن مدتی که آنجا مشغول تدریس بودم، از من خواست که نشانهای برایش طراحی کنم. من هم پیشپرداخت ناچیزی گرفتم و تحتتأثیر جو بصری آنهمه نشانه که بر سردر فروشگاههای ریزودرشت میدیدم و دلم میخواست که من هم در این فضای بصری سهمی داشته باشم، بااشتیاق کار را شروع کردم و بدون دخالتهای ریزودرشت سفارشدهندههای پیشین که تاکنون تجربه کردهام، کار را به نتیجه رسانده، تحویل دادم. پس از تحویل اما دیگر خبری از سفارشدهنده و پرداخت مابقی مبلغ سفارش نشد. تماسهای مکرر هم فایده نکرد و ترم تمام شد و دیگر هیچ. به همکاران اصفهانیام که ماجرا را گفتم خیلی جدی جواب دادند به تو پیشپرداخت را دادند، به ما که خیلیوقتها آن را هم نمیدهند! پرده افتاد. صحنه تاریک شد. نمایش تمام. اگر اینجا این است، آنجا هم آن است. پول میگیری کارت باد هوا میشود، کار میگیری پولت باد هوا میشود. هویت است دیگر! زمان برده تا مستقر شود!
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.