چند سطر درباره نمایش پلیس کار مهدی صناعتی
از طنز تا تراژدی
محسن خیمهدوز
نمایش پلیس، نوشته اسلاومیر مروژک (که با کارگردانی و بازیگری مهدی صناعتی و گروه همراهش در تماشاخانه فانوس به اجرا درآمده است)، متن جذابی است که برمبنای طنز گروتسک (طنز تلخ)، دوران تلخ مناسبات توتالیتر را با کشش دراماتیک بسیار مناسبی روایت میکند. بلاهت ساختاری نقشآفرینان نمایش پلیس، چرخهای از بلاهت و طنز و البته طنز تلخ را میآفریند. با آنکه متن تا حدی ایدئولوژیک است، بهویژه در پایان آن که شعار ایدئولوژیک «زندهباد آزادی» را سر میدهد، اما نهایتا موفق میشود نقد منطقی و معقولی بر نظامهای توتالیتر و بنیانهای درحالفروپاشی ساختار آنها ارائه کند. متن نمایش«پلیس» همچنان مسأله روز جوامع بسته را در درون خود دارد و خواندن و دیدن و اجرای چنین متنهایی میتواند اشارات مستقیم و غیرمستقیمی به مسائل روز و معاصر چنین جوامعی داشته باشد. دیالوگهای متن اما بسیار دقیق و مینیاتوری کار شده و تلاش تصنعی برای جذابشدنشان دیده نمیشود و این ویژگی در میان متون انتقادی، سیاسی، مورد کمیاب و نادری است. همین مورد یکی از وجوه جذاب این متن نمایشی است که میتواند عیوب پنهان ایدئولوژیک آن را بپوشاند. تحلیل و نقد اجرا هرچند متن نمایش تحتتأثیر خصلت ایدئولوژیک آن، با شعار«زندهباد آزادی» تمام میشود، ولی به نظر میرسد که این پایانبندی شعاری بیشتر مناسب دوران نگارش متن است تا دوران معاصر. بههمیندلیل چنین به نظر میرسد که درستتر این است که پایانبندی دیگری که مناسب دوران معاصر باشد در نمایش اجرا شود؛ اتفاقی که اتفاقا در اجرای فعلی نمایش «پلیس» افتاده بهطوریکه این نمایش، شاهد یک پایانبندی ابتکاری و جدید شده است؛ پایانبندیای که در آن فرد زندانی با فریادش، صحنه را (و درواقع زندان را) ترک میکند؛ پایانبندیای که یادآور پایان زیبای فیلم «دیوانه از قفس پرید» است. این پایانبندی از یکسو نگاهی انتقادی به متن دارد و از دیگرسو باعث میشود مضمون نمایش، بهتر و بیشتر دیده شود؛ همان مضمونی که در آن کاراکترهای نمایش با بلاهت تمام دوبهدو باهم درگیر شده و هر یک دیگری را به توطئه علیه دیگری متهم میکند. بهاینترتیب همهمه صدای کاراکترها که نمادی از بلاهت ساختاری آنهاست و درواقع نمادی از بلاهت ساختاری قدرتهای سیاسی معاصر در جوامع بسته است، در صدای موسیقی و در فریادهای زندانی، فِید میشود. برخی بخشهای بازیگری بازیگران نیز نیازمند روتوش بیشتری است. بهویژه آن هنگام که دیالوگهای پلیس و فرد زندانی به اوج خود میرسند، حالت پینگپنگی پیدا میکنند که شایسته یک نمایش حرفهای نیست. بااینحال میزانسن مناسب و صحنهآرایی مینیمالیستی، به نمایش «پلیس» قدرت بصری جذابی میدهد. پلیس، از متنهای هوشمندانهای است که تئاتر فرسوده امروز ایران به آن و امثال آن بسیار نیازمند است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.