دلتنگی برای نویسندهای که دلتنگ دورانش نبود
گروه ادبیات: «نویسنده در خلأ به وجود نمیآید. نویسندگان شاهدان تاریخاند. ما به نویسندگان نیاز داریم، آخر هرچه باشد تنها آنها آمادهاند در این قرنِ خوفناک شهادت دهند». اینها جملاتی است از ای.ال.دکتروف (داکترو)، نویسنده آمریکایی معاصر که سهشنبه، بیستویکم ژوئیه 2015، سیام تیر 1394 در سن هشتادوچهار سالگی بر اثر ابتلا به سرطان ریه در نیویورک درگذشت. نویسنده چپگرای مخالفخوانِ سیاستهای کلان آمریکا، که تنها ساعاتی پس از مرگش، رئیسجمهور آمریکا، باراک اوباما در توئیتر خود به او ادای احترام میکند. اوباما در پیامی دکتروف را «یکی از بزرگترین رماننویسان آمریکا» میخواند و مینویسد، «از کتابهای او بسیار آموختم. دلمان برای او تنگ میشود». دکتروف بیستونه سال بیشتر نداشت که با کتاب «خوش آمدید به هاردتایمز» نامش بر سر زبانها افتاد. یک دهه بعد با «کتاب دانیال» که هجویهای سهمگین از دوران مککارتیسم بود، موفقیت ادبیاش تداوم پیدا کرد. اما با «رگتایم» بود که دکتروف با اقبال گسترده جامعه ادبی و مخاطبان ادبیات مواجه شد. در ایران نیز دکتروف با ترجمه شگفت نجف دریابندری شناخته شد. در «رگتایم» سبک خاص این نویسنده به اوج خود میرسد. این سبک که منتقدان آن را «شهود مضاعف» میخوانند، عبارت است از دوبار روایتکردن یک واقعه تاریخی طوری که شیوه روایت و راوی تغییر میکند. رگتایم از جنبه دیگری هم شگفت بود، میان شخصیتهای تخیلی آن، سروکله شخصیتهای سرشناس قرن بیستم نیز مانند فروید و یونگ و اما گلدمن و تئودور درایزر و هری هودینی پیدا میشد. به گفته دریابندری در رگتایم، نویسنده با دو دسته آدم کار میکند: «آدمهای تاریخی، و آدمهای تخیلی که نمایندگانِ تودههای بینامونشان و غیرتاریخیاند». دکتروف در طول بیش از نیمقرن نوشتن، دوازده رمان و سه مجموعهداستان کوتاه منتشر کرد. «جک لندن، همینگوی و قانون اساسی» و «آفرینشگرایان» نیز دو مجموعه مقاله از این نویسنده است که گزیدهای است از مقالاتِ سالیان او در نشریات ادبی دورانش. دکتروف را «تجربهگر خستگیناپذیر روایتهای تاریخی» نامیدهاند. جدا از این شخصیت اصلی غالبِ آثار او نوجوانهایی هستند که در لحظههای حادِ تاریخ آمریکا ماجرای نادیدهای را بازگو میکنند.
نمونه مشهورش هم «بیلی باتگیت» است که دکتروف با انتشار کتابی به همین نام در سال 1989 نظام اقتصادی آمریکا و تحولات دوران ریگانیسم را به سخره گرفت. خودش در مصاحبهای مجموعه آثارش را «چهره هنرمند در نوجوانی» مینامد. شهود مضاعف در آثار این نویسنده، روایتهای رسمی را با روایتهای معصومانه پسربچهها درهم میآمیخت. دکتروف، نویسنده محبوب هایدن وایت، نظریهپرداز معاصر بود که در کتاب «فراتاریخ»اش که در سال 1973 منتشر شد، آثار او را مصداق پلی میدانست که تاریخ و داستان را به هم متصل میکند. «در آثار دکتروف داستان و غیرداستان وجود ندارد. ما تنها تمایز این دو را درک میکنیم، و این یعنی روایت». بهتعبیر هایدن وایت در دهههای پنجاه و شصت، مفهوم تاریخ دگرگون شد. در «رگتایم» که سه سال بعد از کتاب وایت منتشر شد، گذشته از شخصیتهای سرشناس، دکتروف به نوشتن تاریخهای ممکن اما وقوعنایافته روی آورد. مالکوم برادبری، منتقد معروف ادبیات آمریکا، سبک این نویسنده را «تاریخ شرطی» میخواند. فرض کنید اگر هنری فورد، سازنده اتومبیل ارزانبها و پیرپون مورگان، سرمایهدار معروف همدیگر را در جایی میدیدند (که البته هرگز ندیدند) در این صورت این دیدار دستمایه خوبی برای روایت دکتروف میشد. ادگار لورنس دکتروف در سال 1931 در نیویورک متولد شد، خوش آمدید به هارد تایم یا به عصر سختیها خوش آمدید، کتاب دانیال، رگتایم، نمایشگاه جهانی، بیلیباتگیت، آبکردن، پیشروی و هومر و لنگلی از جمله مهمترین آثار این نویسنده جهانی است. در ایران از این نویسنده تنها رمانهای رگتایم و بیلی باتگیت با ترجمه نجف دریابندری، آبکردن با ترجمه ابراهیم اقلیدی، پیشروی با ترجمه امیر احمدیآریان و چند کتاب و داستانکوتاه دیگر منتشر شده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.