|

اهمیت مدیریت هوشمند و هدفمند آب

مهدی میرزایی. استادیار دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی

از نظر من حذف تحریم‌ها بالقوه می‌تواند سه اثر مشخص بر منابع آب ایران داشته باشد. اثر مثبت این خواهد بود که دسترسی به فناوری‌هایی که به‌تعبیر غربی‌ها «دوگانه» تشخیص داده می‌شدند، فراهم می‌شود و می‌توان از آنها در طرح‌های دردست اجرا و بهره‌برداری سود برد. خود این فناوری‌ها را می‌توان به دو دسته نرم‌افزاری و سخت‌افزاری تقسیم کرد. انواع ‌و اقسام دستگاه‌ها و ماشین‌آلات ساختمانی و وسایل اندازه‌گیری دقیق برای بررسی‌های آب‌وهوا همگی در بخش سخت‌افزاری جای خواهند گرفت. در بخش نرم‌افزاری، دسترسی به تصاویر ماهواره‌ای برای سنجش آب‌وهوا، نرم‌افزارهای رایانه‌ای و دسترسی به علوم، دانش و تجربه بین‌المللی می‌تواند چشم‌انداز مناسبی برای کشور رقم بزند. «هیدرودیپلماسی» اثر خاص مثبت دیگری است که پیوند محکمی با سیاست خارجی دارد. ایران به‌واسطه جغرافیای خاص خود، تبادلات آبی فراوانی در شرق، غرب و شمال کشور دارد. بنا به دلایل تاریخی و مباحثی که از حوصله این جستار خارج است، ایران در مرزهای شمالی به یک تعادل نسبی رسیده است. اما در شرق ایران وضعیت به‌شدت حساس است. اگر روابط «حسنه» آینده ما با بازیگران مهم غربی، که اتفاقا طرف حساب ما در مذاکرات هسته‌ای هم هستند، در افغانستان به یاری ما نیاید، تأمین آب استان‌های خراسان‌رضوی، شمالی، جنوبی و سیستان‌وبلوچستان با دشواری فراوان روبه‌رو خواهد بود. این بازیگران می‌توانند شرایطی ایجاد کنند که ایران بتواند سهم حجم آب خود را از مرزهای شرقی دریافت کند یا افغانستان را به پای میز مذاکره و قبول این حقابه وادار کنند. درباره غرب ایران نیز چنین تصوری را اما به‌شکل برعکس می‌توان داشت. عراق از ایران آب دریافت می‌کند و چانه‌زنی‌های دیپلماتیک برای حقابه عراق می‌تواند منافع فراوانی برای غرب ایران به‌همراه داشته باشد و بالاخره بخش منفی حذف تحریم‌ها نکته‌ای است که اگر به آن توجه نشود، همه آثار مثبت بالا را ازبین خواهد برد. بازگشت منابع مالی به طرح‌های منابع آب لاجرم مصادف خواهد بود با به‌راه‌افتادن قطار توسعه، ساخت‌وساز و عمدتا تأمین آب، اولین و مهم‌ترین هدف این ساخت‌وسازها خواهد بود. بخشی از این توسعه ضروری است و در صورتی که طرح اجرا نشود، مشکلات منابع آب ایران عمیق‌تر خواهد شد. اما بخش دیگر این توسعه قطعا با مدیریت منابع آب اگر در تضاد نباشد، هماهنگ هم نیست. دقیقا در شرایط تحریم به‌سبب کاهش منابع مالی، صرفا طرح‌های توسعه‌ای اجرا می‌شدند که یا به‌شکل دستوری در شرف اجرا بودند یا اینکه دلایل مناسبی برای اجرای آنها بود. اما با سرازیرشدن منابع مالی سایر طرح‌هایی که دارای اولویت کمتری هم هستند، وارد جرگه اجرا خواهند شد و تعدد طرح‌های اجرائی منابع آب مشکلات به‌شدت وخیم‌تری را به وجود خواهد آورد که تحریم‌ها به‌وجود آورده بودند. بنابراین در یک کلام می‌توانم بگویم فواید و مضرات برداشت تحریم‌ها با توجه به عملکرد دو سال اخیر دولت، یکسان است و برداشته‌شدن آنها تیغ دولبه‌ای خواهد بود که به‌شدت نیازمند «مدیریت هوشمند و هدفمند» است و در این هوشمند‌سازی قطعا تغییر ساختار وزارت نیرو به سمتی که مدیریت منابع آب به توسعه منابع آب چربش محسوس یابد، باید در اولویت قرار گیرد».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.