بینظیر در تاریخ
گروه سیاست: محمدجواد ظریف روز گذشته در جلسه علنی مجلس، سخن خود را با گفتن اینکه «بر اساس مصوبه مجلس متن کامل برنامه جامع اقدام مشترک تقدیم مجلس میشود» آغاز کرد و در تشریح مواد توافقنامه وین گفت: «جهانیان از این توافق بهعنوان پیروزی عقلانیت و منطق بر جنگطلبی استقبال کردند و طرح صهیونیستی امنیتیسازی ایران فرو پاشید». گزیده توضیحات ظریف درباره دستاورد دوسال مذاکرات او و تیمش را در ادامه میخوانید: - هیچگاه ادعا نکرده و نمیکنیم که برنامه جامع اقدام مشترک کاملاً به نفع ایران است، مسلماً برای رسیدن به خواستههای خود در حوزه محدودیتها و نظارتها، انعطاف و نرمشهایی داشتهایم. اما این انعطافها همگی هدفمند و با محاسبه کافی صورت گرفته است.
تحریمهای اقتصادی و مالی در حوزههای بانکی، مالی، نفتی، گازی، پتروشیمی، تجاری، بیمه و حملونقل که به بهانه برنامه هستهای توسط اتحادیه اروپا و آمریکا وضع شده در ابتدای توافق بهطور کامل لغو و متوقف میشود. تحریم تحصیل دانشجویان ایرانی در ارتباط با رشتههای مرتبط با انرژی هستهای بهطور کامل لغو خواهد شد. برای اولینبار پس از سه دهه تحریم غیرعادلانه، ممنوعیت خرید هواپیماهای مسافربری مرتفع شده و امکان بازسازی ناوگان هوایی کشور و ارتقای ایمنی پروازهای جمهوری اسلامی ایران فراهم خواهد شد. دهها میلیارد دلار از درآمدهای نفتی و سایر درآمدهای ایران که در چندسال گذشته به دلیل تحریمهای ظالمانه و غیرقانونی ایالات متحده آمریکا در خارج از کشور مسدود شده است به خزانه این مرزوبوم باز خواهد گشت. محدودیت فروش نفت ایران منتفی میشود. بار دیگر صادرات فرش و خشکبار ایران در بازارهای جهانی پا خواهد گرفت. صنایع نفت و گاز و پتروشیمی، صنایع کشتیرانی و کشتیسازی، صنایع حملونقل و بسیاری دیگر از صنایع مدرن جهان از زیر یوغ تحریمهای ظالمانه خارج میشوند و صادرات و واردات و تأمین و تجهیزات و سرمایهگذاری در این حوزهها آزاد میشود. بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، کشتیرانی جمهوری اسلامی، شرکت ملی نفت، شرکت ملی نفتکش، ایران ایر و سایر نهادهای بانکی و مالی و در مجموع حدود 800 شخصیت حقیقی و حقوقی ایرانی با توافق هستهای از شمول تحریمها خارج خواهند شد. همچنین دسترسی بیشتر ایران به حوزههای تجاری، فناوری، مالی و انرژی حاصل میشود و برای اولینبار آمریکا ممنوعیت فعالیت شعبات خارجی شرکتهای آمریکایی در ایران را لغو خواهد کرد. - روز دوشنبه از سوی سازمان ملل کلیه تحریمهای شورای امنیت لغو شد و فقط برخی محدودیتها بهجای ممنوعیتهای شدید و درازمدت قبلی در یک سند ضمیمه قطعنامه که از سوی 1+5 صادر شده است اعمال شد که در مقایسه با تحریمهای گذشته موشکی و تسلیحاتی ناچیز است. ممنوعیت خرید اقلام حساس با کاربرد دو منظوره لغو و برخی دیگر از محدودیتهای تسلیحاتی و موشکی غیر الزامآور شد. - پذیرش غنیسازی در ایران و حفظ ماهیت آبسنگین اراک و عدم تعطیلی هیچ یک از تأسیسات و عدم نظارت بر سیستمهای تسلیحاتی ایران و عدم ورود به موضوعات غیرهستهای، لغو فوری تحریمها، لغو تحریمهای قطعنامهای شورای امنیت و بسیاری دیگر از موارد، ازجمله خط قرمزهای ترسیمی و محقق شده در توافق هستهای بود و امروز میتوانیم خدمت نمایندگان گزارش دهیم که همان گونه که قبلا در حضور رهبری عرض شد، در حد توان تمامی این خط قرمزها رعایت شده است. تحریمهای اقتصادی مرتبط با موضوع هستهای به طور کامل و در روزی که به عنوان روز توافق شناخته خواهد شد لغو و در روز اجرائیشدن به صورت اتوماتیک و خودکار برداشته میشود و تحریم تسلیحاتی و موشکی از ابتدا به محدودیت تبدیل شده و بعد از مدتی معین کاملا برداشته خواهد شد و نقض آن نیز نقض توافق نخواهد بود. - در بحث دوران محدودیتها تأکید بر خط قرمز مقام معظم رهبری مبنی بر اینکه محدودیت غنیسازی، بهویژه تحقیق و توسعه میباید زیر 10 سال باشد اصلیترین محور مورد اختلاف و از دعواهای عمده در مذاکرات بود که تا آخرین لحظات نیز ادامه یافت. نهایتا همانطور که در متن برجام مشاهده میشود دوره هشتساله برای محدودیت برنامه غنیسازی و تحقیق و توسعه صراحتا ذکرشده و پس از آن برنامه ایران برای غنیسازی به شکل تجاری و صنعتی سیر طبیعی خود را با یک شیب منطقی طی خواهد کرد و باز هم برای رعایت نگرانیهای مقام معظم رهبری و مردم بزرگوار ایران تحقیق و توسعه ادامه خواهد داشت. -دو مورد که با سروصداهای زیاد به عنوان دورههای 20 و 25 ساله از سوی کاخ سفید مطرح میشوند محدودیت نیستند، بلکه صرفا اقدامات شفافیتساز مانند نظارت در معادن است که پس از بررسیهای کارشناسانه نهتنها مشکلی برای کشور ایجاد نمیکند، بلکه از بسیاری از اتهامات در آینده که میتواند به درخواستهای غیرمنطقی برای دسترسی منجر شوند نیز جلوگیری خواهد کرد. - خطوط قرمز مربوط به تأسیسات غنیسازی، شش زنجیره سانتریفیوژ یعنی 1044 ماشین سانتریفیوژ با کلیه زیرساختها در فردو باقی خواهند ماند که از این میان دو زنجیره به فعالیت بدون گاز ادامه خواهند داد و چهار زنجیره با تمام امکانات در جای خود باقی خواهند ماند و در این زمینه نیز خطوط قرمز تا حد ممکن رعایت و به مقاممعظمرهبری گزارش شده است. در مورد خط قرمزها پیرامون اراک نیز میتوان گفت به لطف الهی تمامی خط قرمزها به طور کامل رعایت شده است و نخست اینکه ماهیت آبسنگین اراک در جریان مدرنسازی به طور کامل حفظ خواهد شد. ثانیا در ضمیمه پنج صریحا قید شده که هر اقدامی برای خروج قلب رآکتور پس از انجام توافق بین ایران و چین و دیگر اعضای علاقهمند گروه 1+5 صورت خواهد گرفت تا این نگرانی رهبری نیز مد نظر قرار گیرد. نگرانی رهبری در مورد تولید سوخت در داخل در متن اصلی و ضمیمه آن تصریح شده که ایران امکان تولید سوخت در داخل خاک خود را دارد و حتی ذکر شده که کمیسیون مشترک باید در این زمینه به ایران کمک کند و همچنین آمده است که سوخت رآکتورهای اراک بعد از سوخت اولیه در ایران ساخته و تأکید شده است. درصورتیکه سوخت ساختهشده در ایران با کمک بینالمللی دارای استانداردهای لازم باشد از محدوده 300 کیلوگرمی خارج است و ذخایر مواد غنیشده کشور از بین نخواهد رفت، بلکه یا در داخل به اورانیوم طبیعی تبدیل میشود یا در مقابل دریافت اورانیوم طبیعی فروخته خواهد شد و به این ترتیب نهتنها ایران وارد بازار فروش انحصاری مواد غنیشده میشود، بلکه تحریم فروش مواد اولیه هستهای به ایران که 35 سال است، اعمال میشود با دستور شورای امنیت برداشته خواهد شد. بههمین دلیل است که یک بند دیگر از قطعنامه مصوب دیروز ذیل ماده 41 این مجوز را صادر میکند و از دیروز امکان خریدوفروش اورانیوم توسط ایران و امکان بازسازی اراک فراهم شده است. بازهم برخلاف خواسته طرفهای مذاکرهکننده هیچکدام از سانتريفیوژها و زیرساختهای آنها از کشور خارج نمیشود و قلب اراک نیز در کشور نگهداری خواهد شد. - خط قرمز بعدی در مذاکرات هستهای پذیرش بازرسی یا قبول ممنوعیت در حوزه صنایع دفاعی و موشکی بود که به صورت کامل در توافق حاصل شد و در قطعنامه شورای امنیت نیز به صورت قابل قبولی آمده و به محضر رهبری گزارش شد. - در تاریخ شورای امنیت سابقه نداشته که کشوری با مذاکره و بدون جنگ و بدون اجرای الزامات 6 قطعنامه فصل 7 منشور از زیر بار تحریمها و نهایتا از زیر بار نظارت شورای امنیت آزاد شود. برخلاف شش قطعنامه قبلی این قطعنامه تحت ماده 25 منشور صادر شده است. البته به دلیل اعمال تحریمها در قطعنامههای قبلی ذیل ماده 41 لغو آنها و مقررات مربوط به لغو آنها نیز لاجرم باید در قالب ماده 41 در متن قطعنامه شکل بگیرد، اما این موضوع بدان معنا نیست که برنامه هستهای ایران ذیل فصل 7 و ماده 41 به عنوان تهدیدی علیه صلح و امنیت بینالمللی بهشمار رود . مجددا میگویم برای نخستینبار در تاریخ شورای امنیت است که کشور هدف در تدوین قطعنامه مورد مشورت و مذاکره قرار گرفته است و چنین اقدامی در تاریخ شورای امنیت سابقه ندارد. و به صراحت برنامه جامع اقدام مشترک یا همان برجام بین مفاد قطعنامه و برجام تفکیک قائل شده و قطعنامه را جزئی از برجام نمیداند و لذا نقض احتمالی قطعنامه را نقض برجام محسوب نمیکند. این بدان معنی است که همچنان که رهبری فرمودهاند تمام قابلیتهای دفاعی و حریم امنیت کشور حفظ خواهد شد و سیاستهای منطقهای جمهوری اسلامی ایران دستخوش تغییر نخواهد شد و ما به سیاست حمایت از متحدان خود در منطقه برای مقابله با افراط و تفریط ادامه خواهیم داد. - قطعنامه 2231 دارای یک نقشه کامل از ابتدا تا انتها است و همه گامها تا زمان لغو کل و خاتمه بررسی در شورای امنیت را پیشبینی کرده است. به عبارت دیگر این آخرین قطعنامه شورای امنیت درخصوص موضوع هستهای ایران خواهد بود. به همین دلیل است که برخی مفاد آن پیچیده یا حتی برای برخی از دوستان نگرانی ایجاد کرده است. بنابراین خواهش میکنم به تلاشها و دستوپازدنهای برخی کشورها برای جلوهدادن شکل دیگری از این وضعیت توجه نکنید؛ چراکه قطعنامه صریح است و نامهها بیارزش.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.