|

الزامات پساتوافق

مهسا جزینی

برای بعضی‌ها یک ترمیم ساده کافی است. برخی، اما باید آن را از نو ترسیم کنند. برای برخی هم شاید بهتر آن است کنارش نهند. توافق هسته‌ای نقشه راه جریان‌های سیاسی در ایران را دچار تغییر خواهد کرد و دولت روحانی نقطه ثقل این تنظیم تازه خواهد بود. ترمیم از آنِ اصلاح‌طلبان است؛ اصلاح‌طلبانی که در این دو سال در صف نخست حامیان سیاست‌های هسته‌ای دولت بوده‌اند و هربار که از آنها درباره رابطه این جریان و دولت در وضعیت «پسا‌هسته‌ای» سؤال شده است، پاسخ مشخص و روشنی نداده‌اند. آنها حالا باید به‌دنبال جواب مشخصی باشند. تاکنون منکر این شده‌اند که حامل بسته‌هایی مطالبه‌محور برای روزگار پسا‌توافق‌اند. ظاهرا هیچ بسته آماده‌ای وجود ندارد. این درحالی است که مطالبه عمده اصلاح‌طلبی اتفاقا در حوزه سیاست داخلی است. بخشی از آن به ماهیت پروژه اصلاحات و بخشی به خواسته‌های بدنه اجتماعی حامی‌شان مربوط می‌شود؛ اما درعین‌حال بیم این را دارند که انباشت مطالبات، نتیجه‌اش بشود تکرار سال‌های بعد از دوم خرداد و به‌زمین‌نشستن دولت. از‌این‌رو است که تاکنون درباره تنظیم رابطه خود با دولت روحانی که حامی برآمدنش بودند، بسیار محتاط عمل کرده‌اند و این احتیاط احتمالا بعد از این بیشتر هم می‌شود. جریان اصلاح‌طلبی گفته است قرار نیست در نقش یک طلبکار، به انباشت هیجان‌زده مطالبات، که نتیجه‌اش سرخوردگی است، دامن بزند. در این‌ صورت چاره چیست؟ شاید تنها راه برای اصلاح‌طلبان این است که با وجود موانع، ارتباط و تعامل خود با دولت را بیشتر کنند. راهی بیابند که در عین گوشزدکردن وعده‌های دولت در حوزه سیاست داخلی، حامل این پیام هم باشد که اصلاح‌طلبان نه‌ تنها قرار نیست در نقش طلبکار دولت ظاهر شوند، بلکه روحانی اتفاقا در مسیر عمل به وعده‌هایش باید بیش از دو سال گذشته از ظرفیت جریان اصلاح‌طلبی استفاده کند.

ترسیم دوباره، اما از آنِ اصولگرایان است. اردوگاه اصولگرایی که این روزها با چشم‌دوختن به انتخابات مجلس به جد در جست‌وجوی وحدت است، مجبور است کمی دست نگه دارد. از قطار پیاده شود و از بیرون به ماجرای خود نگاه کند. توافق هسته‌ای، مسیر وحدت اصولگرایان را با یک تَرَک بزرگ روبه‌رو خواهد کرد؛ درحالی‌که ناکامی دولت در حوزه هسته‌ای، برعکس نقش ترمیمی داشت. ناکامی دولت عامل نزدیکی اصولگرایان میانه به تندروها یا به اصطلاح جریان دلواپس‌ها بود. حالا آنها باید لختی تأمل کنند. مسیر آینده به بازنگری نیاز دارد. در‌این‌میان، تکلیف دلواپسان اصولگرا مشخص است. محبیان، تحلیلگر سیاسی جناح راست، می‌گوید ناکامی دولت، سوخت جناح تندرو اصولگراست. با این وصف، کامیابی‌اش را باید پایان روزگار دلواپسی دانست؛ اما چنین نیست. حیات آنها ادامه دارد. در روزهای بعد از توافق شاید مصلحت را در سکوت ببینند، اما دلواپسی آنها مانند قانون بقای انرژی انیشتین از ظرفی به ظرفی دیگر منتقل می‌شود. این‌بار ظرف آن به‌جای دیپلماسی احتمالا اقتصاد و فرهنگ خواهد بود. دلواپسان مشکلی در مسیر دلواپسی خود ندارند، گرچه برد و قدرت تأثیر‌گذاری‌شان به‌شدت کاهش پیدا می‌کند. دراین‌میان اصولگرایان میانه‌اند که موقعیتشان دستخوش اما و اگر می‌شود. آنها اگر بخواهند در مسیر وحدت به نتیجه برسند باید بتوانند نظر تندروهای خود را جلب کنند. جلب نظر آنها اما به معنای دوری از جریان حاکم بر دولت است؛ دوری از جریان اعتدال. بعد از توافق این دوری اما اصلا به مصلحت اصولگرایان نیست. آنها را به حاشیه قدرت می‌راند. این کار را هم نکند، (با توجه به اینکه بخش‌هایی از جریان اصولگرا مجاری کسب قدرتشان ثابت و مشخص است) اما باعث ریزش در بدنه اجتماعی حامی‌شان خواهد شد. آنها برای اینکه بتوانند مقبولیت اجتماعی خود را در همان بدنه‌ای که البته درباره عدد و رقم آن فعلا صحبتی نیست، حفظ کنند، باید بتوانند به تعریف مشخصی از حد و مرز خود با جریان دلواپس برسند. در آخر، جریانی که در روزگار پساتوافق احتمالا بیش از پیش به حاشیه‌ای‌ترین جریان سیاسی کشور بدل خواهد شد، جریان احمدی‌نژاد و نزدیکانش است. مانند گروه اخیرالظهور «یکتا». آنها که نخستین خیز خود را برای بازگشت به عرصه سیاست، با نگاه به مجلس دهم برداشته‌اند، بیش از همه مشتاق حضور در عرصه قدرت‌اند. «عبدالرضا داوری»، از نزدیکان احمدی‌نژاد، اخیرا گفته بود: «دولت روحانی ستاد انتخاباتی احمدی‌نژاد است». چشم امید آنها به عدم توفیقات خارجی و سپس داخلی دولت بود. توافق هسته‌ای رؤیای نخستشان را خراب کرده است. حالا دو جریان‌اند که در روزگار پساتوافق شباهت و نزدیکی بیشتری به یکدیگر پیدا کرده‌اند و منافعشان هم‌مسیر شده است. جریان احمدی‌نژاد (چه حامیان فعلی و چه دولتمردان سابق یا یکتایی‌های فعلی) و جریان دلواپس. اگر در روزهای آینده یا در آستانه انتخابات مجلس اخباری مبنی‌بر نزدیکی این دو به هم شنیدید تعجب نکنید. از الزامات پساتوافق است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.